Tempel Theologie, part I

Standaard
Tempel Theologie, part I

De serie rondom tempel theologie bestaat uit drie delen:

1) Tempel Theologie

Tempel en Antiek wereldbeeld > We kijken naar de opvattingen over de werkelijkheid uit de tijd van de bijbel. Hoe kunnen we de bijbel lezen als we dit wereldbeeld niet kennen?

Schepping & Tempel > Hoe kunnen we de “schepping” zien als tempel-verhaal?

Visie op Joodse Tempel en hele wereld > Wat was de joodse visie op de tempel en wat was de functie van de tempel voor de hele wereld?

2) Tijd van Jezus

Traditie 1e tempel versus 2e tempel > Waarom moest er in Jezus’ tijd een radicale breuk ontstaan met de tempel-traditie uit zijn tijd?

Dode-zee rollen, Essenen, Qumran > Welke verborgen tradities zijn aan het licht gekomen waardoor we Jezus’ visie op de tempel nu beter begrijpen?

Johannes de Doper, Jezus, Paulus > Was Johannes een Esseen? En wat zegt dit over Jezus en het ontstaan van het vroege christendom?

Eerste christelijke gemeenschap > Hoe begreep de vroeg christelijke gemeenschap zichzelf nu we al deze nieuwe informatie hebben?

3) So what?

Wat is de betekenis van dit alles voor ons geloof vandaag? Moeten we het hele christelijke geloof reviseren met de kennis van vandaag? En wat staat er in de toekomst nog te gebeuren?

De ontdekking van de hemel en de tempel

Mijn eerste ontdekking rond het onderwerp deed ik op een conferentie voor de EO. Ik moest spreken over “de hemel” en kwam uit bij het visioen van Johannes in Openbaringen 4 en 5. Daar krijg je als lezer een soort plaatje van een troonzaal met allerlei engelen en oudsten, zeven geesten, een glazen zee en een lam. De meeste argeloze bijbellezers denken aan een soort Lord of the Rings scene (niet geheel ten onrechte, trouwens) met fantasy wezens.

In Openbaringen 4 en 5 zijn er naast de Troon ook 24 tronen voor 24 oudsten. Ik kwam tot de ontdekking dat de 24 oudsten natuurlijk 2×12 kan betekenen en kan staan voor 12 stammen van Israel + 12 discipelen van Jezus. Maar zou het ook iets anders kunnen betekenen?  Mijn zoektocht bracht me bij een tekst uit 1Kronieken hoofstuk 24 (!) waarbij 24 priesterklassen worden aangesteld voor het dagelijkse reukwerk en de aanbidding/gebeden in de tempel. Is het toeval dat de 24 oudsten uit openbaringen schalen met reukwerk hebben en de gebeden der heiligen voor Gods troon brengen. Het lijkt wel alsof de dienst van de engelen voor Gods Troon een kopie heeft op aarde! Is het toeval dat 1 van die priesterklassen (die van Abia) een priester kent genaamd Zacharias, die het dagelijks reukoffer brengt in de tempel? En dat er dan een engel (Gabriel) hem tegemoet komt en zegt dat zijn gebeden zijn verhoord? De hemel en de aarde vallen samen op die ene plaats: de tempel.

De troon uit Openbaringen slaat op de ark van het verbond in de tabernakel en tempel, de zeven geesten van God zijn natuurlijk gelijk aan de Menorah, de zeven-armige kandelaar, de glazen zee is het wasvat (in 1Koningen 7 “de zee” genoemd). Alle rituelen, engelen, beelden en woorden zijn direct afkomstig van eerdere bijbelgedeelten waar het allemaal gaat over een tempel of een spiritueel tempel-visioen. Ook Mozes, David, Salomo, Jesaja, Jeremia, Ezechiel, Daniel, Jezus, Stefanus, Paulus en de schrijver van Hebreeën “zien” dit soort tempels.

Daar waar wij vaak denken dat de hemel ver weg is (een dualistisch wereldbeeld) of slechts spiritueel is (of nog erger: volkomen fantasie van mensen) is de realiteit in de bijbel een andere: de tempel en de hemel staan in directe verbinding!Yggdrasil

Modern wereldbeeld

Een enorm obstakel om de realiteit van hemel en tempel te kunnen vatten is onze “leesbril”. Wij zijn kinderen van een moderne tijd waarin de verlichting en de moderne wetenschap ons een dominant wereldbeeld heeft gegeven: we bestaan uit stof, zijn per toeval op een levende planeet gekomen en alle wat we zeker willen weten moet volgens de wetenschappelijk methode worden onderzocht. Objectivisme en materialisme zijn ook voor niet-wetenschappelijk mensen vandaag de default instelling. We denken daarom reductionistisch (wat zijn de bouwstenen, de kleinste deeltjes) en zoeken rationele verklaringen (welke theorie verklaart de waarneming afdoende) We denken in termen van lineaire processen (begin en einde, ontstaan en verdwijnen).

In dit kader zijn we ook de bijbel gaan lezen. De bijbel hebben we afgewezen (bijgeloof, spirituele onzin, wetenschappelijk niet verklaarbaar) of we hebben de bijbel als de Waarheid omarmd omdat daarin Gods wonderlijke ingrijpen staat. Juist deze irrationele sprong maakt duidelijk dat juist orthodoxe bijbellezers gevangenen zijn van een modern wereldbeeld. Ze geloven de uitzondering, de God die van ver weg toch ingrijpt. Zo lezen ze ook Genesis 1-3, de verhalen zijn begin verhalen over het ontstaan en zijn een alternatief voor de evolutionistische wetenschap.

Antiek wereldbeeld

Maar bij gebrek aan moderne alternatieven kunnen we simpelweg aannemen dat de antieke gelovigen (uit de tijd van de bijbel zelf) de verhalen juist niet op een moderne of anti-moderne/orthodoxe manier hebben kunnen lezen. Maar wat zagen ze dan wel?

In de oude verhalen en mythen wordt niet zozeer gesproken over een materialistische ordening, maar over een functionele ordening. Het gaat niet zozeer om schepping als het eerste begin, maar om schepping als beginsel. Niet zozeer het begin van materie als het ontwerp van goddelijke orde: zo hoort het te zijn. Scheppingsverhalen en mythen ontstaan in tempels omdat de priesters vertellen hoe de wereld hoort te zijn. De schepping begint dus niet aan het begin van de tijd, maar gaat uit van de bron van de ordening: het centrum of de navel van de wereld. 800px-Chief_Mountain

Axis Mundi / Navel van de wereld

Alle oude religies en tradities kenden het bestaan van een “axis mundi” een wereld as, of een “navel van de wereld”. Dit was een heilige plaats of een principe van ordening waar de hemel de aarde raakt. Dit hoort bij het antieke wereldbeeld waarbij de hemel en de aarde twee parallelle sferen zijn die elkaar raken. De hemel is niet ver weg, maar dicht bij. Soms in ons (onze adem of geest) soms in de hele natuur en soms boven ons (in zichtbare hemel). De antieke visie op de fysieke ordening sloot daar bij aan: de aarde was een platte schijf met een solide hemelkoepel.

Op belangrijke plaatsen, vooral bergen, heuvel of hoogten was er een mystiek bewustzijn dat de hemelsfeer de aardesfeer raakte. Daar was een heilige wolk om de berg, er werd een altaar op de hoogte gebouwd of er woonde een priester. De oudste tempels bestaan meestal uit natuur-heiligdommen: heilige bomen, bergen, hoogte, heuvels, palen, etc. Van vele tienduizenden jaren voor Christus heeft men reeds grotschilderingen ontdekt welke de Zodiac signs laten zien in relatie tot een offerplaats en dieren. De allereerste menselijke uitingen zijn dus spirituele uitingen van hemel en aarde.Zodiac

De pre-historische mensen ontdekten allerlei hemelse principes welke enorm bepalend waren voor het leven op aarde: de zon en maanstanden, de adem, plantengroei, de geest van de jacht, vruchtbaarheid, etc. Daaruit ontstond het principe: ‘Gelijk in de Hemel, zo ook hier op Aarde’: een gelijkschakeling van de hemelse principes met die van de aarde door afhankelijkheid, ritme, holistische eenheid, etc. In onze objectivistische werkelijkheid komt dit natuurlijk vreemd over, maar past misschien wel weer beter bij de laatste ontdekkingen in de quantum-mechanica of kosmologie (waar een soort van holisme en energie helemaal niet vreemd is!). Deze plaats waar de hemel de aarde raakt is de “as of navel van de wereld”, de Axis Mundi. Dit was de plaats waar de goddelijke wijsheid woonde waardoor de wereld was “ontstaan”. Vergelijk dat maar eens met Spreuken 8 over de wijsheid voor Gods Troon (!) of Johannes 1 waar het Woord de wereld heeft geschapen (of beter: geordend!)

caverna-dos-sonhos-esquecidos

Neolitische revolutie en urbanisatie

Laten we aannemen dat dit holistische wereldbeeld van twee elkaar rakende sferen (hemel en aarde) doorgaat in de antieke wereld. Op een gegeven moment ontdekken de jagers en verzamelaars en nomadische volken een andere manier van bestaan: ze ontdekken landbouw waardoor ze zich op een plaats gaan vestigen (sedentaire samenleving). Vanuit de landbouw met meer efficiënte voedingswijzen ontstaan specialismen, machtsclustering en uiteindelijk steden. De landbouwrevolutie leidt tot macht en urbanisatie, legers en natuurlijk tempels en priester-koningen. Maar nog steeds bouwt men hoogten (letterlijk bergen zoals pyrmiden en ziggurats). De Sumerische en babylonische Ziggurats waren kunstmatige berg welke functioneerden als Axis Mundi. Maar nu met een groot verschil: de priester-koning kon zijn hemels autoriteit uitoefenen met erg veel macht en militaire middelen.800px-Ancient_ziggurat_at_Ali_Air_Base_Iraq_2005

De bijbel en de nieuwe Axis Mundi’s

Het bijbelse verhaal begint in deze tijd: de tijd van de urbanisatie in de Sumerische beschaving: Allereerst is er de bekende confrontatie tussen de nomadische volken en de sedentaire (landbouw) volken. De nomadische volken willen rond of doortrekken met hun kudden, maar de boeren willen ze van “hun” land af hebben. Opeens is er eigendom van grond, ondenkbaar voor de nomadische reiziger. In Genesis 4 brengen de sedentaire landbouwer Kain en de nomadische Abel een offer(!) aan God, respectievelijk oogst van de aarde (Kain, landbouw) en een dier (Abel, nomadisch). Nadat God het offer van Kain afwijst slaat hij uit jaloezie zijn “broeder” doodt, vlucht en jawel, bouwt een stad. Deze mythe laat ons het eeuwenoude drama zien van landbouwers en nomadische volken.

Toename van geweld, machtcentralisatie en het bouwen van een enorme Ziggurat vormen de rode lijn in het begin van Genesis: de nieuwe priester-koningen nemen de macht op aarde letterlijk in handen en vervormen zo de oer-tempel uit de oudere jaren. De “zondeval” is een val in de macht en corruptie van deze nieuwe tempels. Daarom staat er een verhaal over de Toren van Babel en een verhaal van een nomadische vorst die weggaat uit die beschaving naar het “beloofde land”. Dit beloofde land is volgens de Rabbijnen een terugkeer naar de oorspronkelijke tuin van God: de hof van Eden, ofwel het herstel van de oorspronkelijke eredienst en oorspronkelijke tempel van God.

Abraham moet leren hoe de nieuwe realiteit is in Eden. Hij krijgt de opdracht van “god” om zijn zoon Izaak te offeren, maar “God” met een hoofdletter houdt hem tegen. Elohim geeft de opdracht tot kinderoffers, maar de engel van JHWH voorkomt dat en JHWH laat zien dat Abraham een dier mag offeren. (Genesis 22). De god der goden (polytheïsme) en zijn kinderoffers krijgt weer zijn oorspronkelijke monotheïsme terug, het ENE principe, de ENE Geest van alles.

Buitenbijbelse Mythen en verhalen

In de oude mythen worden regelmatig verwijzingen gemaakt naar de tempel als de Axis Mundi, de ontmoetingsplaats tussen hemel en aarde. In het Eluma Elish, bij de bouw van Marduk’s tempel: “Hij zal op aarde een spiegelbeeld maken van de gebeurtenissen in de hemel”. En Thutmose III bij het herstel van de tempel van Amon: “Ik heb het gemaakt zoals de hemelen”. De Egyptische tempels werden dan ook “Hemel op Aarde” en “Cosmos in Microscosmos” genoemd.

Aan het begin van onze jaartelling vertelt de historicus Josephus (uit een joods priestergeslacht) dat de lampen in de tempel (Menorah) de hemellichamen zijn. Ook verwijst hij naar de de driedeling van de Tempel = Drie sferen schepping, te weten zichtbare aarde, zichtbare hemelkoepel en woonplaats van God.

Philo & Josephus verwijzen beide naar de 12 edelstenen op de borst van de hogepriester als zijnde 12 tekenen van de zodiac/dierenriem. (Deze 12 edelstenen zijn deel van de nieuwe stad-tempel in Openbaringen 21).  Philo: “Priester draagt micro-cosmos als representatie van macro-cosmos”.hogepriester

Symbolen in de Tempel

En zo ontdekken we de symboliek in de bijbelse tempel: de buitenste hof representeert zichtbare aarde en zee: wasvat, aarde/stenen offerplaats (+broden in het heilige). Het Heilige representeert zichtbare hemel: edelstenen (sterren), menorah (zeven hemellichamen) reukwerk (wolk) voorhangsel (hemelkoepel). De hogepriester mocht 1x per jaar door wolk van wierook naar HdH…. Het Heilige der Heilige: Troon van God met Engelen. (1Kron 28:2, Ps 99:5, 132:7-8, Jes 6:1-7, 66:1, Kla 2:1, Ezech 1, Openb. 4:1-11)

In oude Egyptische tempels zelfde driedeling gevonden. Er zijn mobiele heiligdommen ontdekt met dezelfde indeling als de tabernakel en tronen met gevleugelde dieren. De Egyptische arken hadden echter de vleugels van Horus (gevleugelde dieren) en daar tussen de afbeelding van de Farao. In de Israëlische ark gaat het om babylonische engelen met een lege ruimte er tussen(!).images

 

De schepping als antieke kosmologie

Het scheppingsverhaal in Genesis 1 is dus geen verhaal over het begin of ontstaan van de materiele wereld, maar een functioneel ordenings verhaal uit de antieke kosmologie.

creation_gen1-21 De dagen 1, 2 en 3, vallen samen met de indeling van de tempels uit de oudheid. De sferen worden dus weerspiegeld in de tempelbouw. De dagen 4,5 en 6 vormen de elementen in de de sferen, de heersers over de sferen.

Er is een punt te maken dat de schepping dus eigenlijk goddelijke “tempelbouw” is met de hele aarde als Gods tempel of Gods woonplaats. Dit klopt volledig met de latere beelden waarbij God weer de hele aarde zal vervullen of waarbij de tempel de hele aarde zal beslaan.

Genesis 1 is dus uitdrukkelijk geen modern kosmologisch beeld en dus al helemaal heen alternatief voor moderne wetenschappelijke wereldbeelden. Genesis 1 is minimaal antieke kosmologie en maximaal een tempelbouw-verhaal.

De hof/tuin van Eden als tempel

En daar blijft het niet bij in het begin van Genesis. In het tweede “scheppingsverhaal” blijft overduidelijk dat de hof van Eden niet zomaar een oertuin is en al helemaal heen “hemel-ver-weg” maar een tempel! De tuin is een tempel-tuin waarin de eerste priesters, de mensheid werkt. Het is het beeld van de aarde zoals deze bedoeld is en weer zal zijn. Het is herinnering, verlangen en profetie in een! Kijk maar naar de volgende bewijzen:

1) De Tuin is de de plaats van Gods aanwezigheid (woord voor “wandelen” (Gen 3:8) zelfde hebr. Woord+vervoeging “Mitthallek” als voor aanwezigheid van God in tabernakel: “Ik zal tussen jullie wandelen” Lev 26:23)

2) Tuin als plaats van eerste priesters. Woorden “Bewerken en bewaren” (‘abad en samar) komen alleen in die combinatie voor in tempelactiviteiten priesters. Volgens joodse traditie moest Adam de wet bestuderen, naleven en God aanbidden… priesterlijke taken!

3) Tuin is de eerste plaats van wakende cherubim. (Later in het nieuwe testament komen we weer twee engelen tegen in een tuin die nu vieren dat weg naar de boom des levens open is! Deze beelden zijn niet voor niets!)

4) Tuin is plaats van de eerste natuurlijke “lamp”. De menorah word de “Tree of Life” genoemd en wordt als boom des levens versierd. Zie hier een oude Egypische Tree of Life met Isis.egyptian-tree-of-life-1

5) De bomen en planten, aarde en wateren uit de tuin zijn voorbeeld voor latere tempelbouw Salomo.

6) Eden is plaats van bron van water: De rivieren ontspringen in de tuin en in de tempel (Ezechiel 47:1-12 en Openbaringen 21:1-2). Ps 36:8-9 “Zij zullen drinken in overvloed uit Uw huis. U geeft hen te drinken uit de rivier van uw genot (Hebr woord: Eden!). Want bij u is de bron van het leven. In Uw licht zien wij licht.”

7) Tuin als plaats van edelmetaal & edelstenen (Gen 2:12). Zo ook in de tempel.

8) De tuin als de eerste berg. Berg als raakpunt van hemel en aarde, hoogten. Zo ook de tempel. “je was door mij neergezet op de heilige berg van God” (Ezech 28:14). Zie ook Moria en Zion.

9) Tuin als plaats van Wijsheid = boom van kennis van goed en kwaad

10) Eden heeft ingang naar het oosten, net als (Eschatologisch) Tempel (Gen.3:23 – Ezech 40:6)

11) Adam en Eva gaan in Ballingschap, oostelijk van Eden. Vergelijk ballingschap uit tempel naar Babylon. De val is beschreven in Ezech. 28:14. (Val van Tyrus als val van Adam uit Eden!)

 

Doel van God was een “Expansie” van de tempel over de hele aarde.

Ik wil stellen dat het doel van God in de bijbel uiteindelijk het herstel is van deze hemelse tempel over de aarde. In de bijbel is er sprake van een terugtrekkende beweging. Van de hele aarde naar een persoon en van een persoon naar de hele aarde. (zie mijn boek “Baboesjka” over de vier lagen in het verhaal!!) In het joodse geloof zijn er lagen van heiligheid:

Heilige der Heilige (Axis Mundi)

Heilige

Voorhof

Woonkwartier van priesters

Jeruzalem

Heilige land (is hof van Eden volgens Rabbijnen)

Hele aarde

Maar in de ideale geloofswerkelijkheid zien de joden dat het heilige uiteindelijk de hele aarde zal bedekken. De aartsvaders sluiten verbonden met God, bouwen daarbij altaren op hoogten, worden gezegend met vruchtbaarheid en krijgen de opdracht de aarde te bevolken en zicht te vermenigvuldigen. De oorspronkelijke verloren gegane opdracht aan Adam en Eva gaat over op de bewoners van het beloofde land, de nieuw hof van Eden. Jacob ziet in zijn droom dan ook zo’n ladder, een Ziggurat met engelen. In het engels: de Gate of Heaven! (Jezus verwijst hiernaar bij de roeping van de 12 discipelen!)

In latere tempel-visioenen bedekt de Tempel de hele aarde: Jesaja 54:3, 66:1-2, Jeremia 3:16-18, Ezechiel 31 (versus Farao / Egypte als rivaliserende wereld boom), Zacharia 1,2 en Daniel 2(!)

Ook dode-zeerollen vertellen deze visie: Vergelijking tussen Esseense gemeenschap met de Boom des Levens waarvan haar schaduw de hele aarde zal bedekken… de rivieren uit Eden zullen een machtig bos laten ontstaan over de hele aarde.

Conclusie

De Antieke Axis-mundi gedachte blijft in de bijbel intact en is de enige sleutel om de bijbel te begrijpen.

In de bijbel is er een ontwikkeling van Macro naar Micro naar Micro naar Macro. De corruptie van de oorspronkelijke tempel, zeg maar de “oer-axis-muni” door urbanisatie, machtsmisbruik, kinderoffers, geweld en persoonsverheerlijking/afgoderij. Er moet een terugtrekkende beweging zijn om later te expanderen over de hele aarde. Van hele aarde (oorspronkelijke Eden/tuin-tempel), naar tempel in Jeruzalem, naar hele aarde!!

De grote vraag is in het begin van onze jaartelling een open rekening: Hoe zal dit gebeuren? Hoe gaan we van micro naar macro? Via wiens agenda?

 

Volgende keer.

Verloren 6e Thorarol: de Tempelrol en de vergeten joodse traditie van de 1e Tempel.

De (on)betrouwbaarheid van het OT en de problemen met de traditie van de 2e Tempel > Deuteromisten, Maccabeen, Hasmoneen, etc

Verschillende stromingen:

Qumran / Essenen

Jeruzalem elite (Hasmoneen, priesterklasse)

Zadokieten

Johannes de Doper en volgelingen

Jezus van Nazareth en volgelingen

Waren Johannes de D. en Jezus van N. Essenen?

Hoe zag Jezus de “nieuwe tempel”?

Wat is de “kerk” als tempel?

Wat is de toekomst van de aarde in termen van “tempel over de hele aarde”?

Eén reactie »

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s