Bible Virus Software

Standaard
Bible Virus Software

Baboesjka, geloof binnenste buiten is een eenvoudige inleiding in de “new perspective” theologie van onder meer N.T. Wright. Ik heb het boek geschreven omdat veel christenen werken met metaforen om de bijbel te interpreteren. Vaak gaat het om vereenvoudigde dogma’s of schema’s om “de grote lijn” te benoemen.

Aan veel van deze schema’s kleven grote problemen. Ze maken het bijbelse verhaal, de “storyline” te simplistisch of soms zelfs ronduit gevaarlijk. Oversimplificatie of vervorming heeft tot gevolg dat veel jongeren later in problemen komen. Veel van deze simplificaties zijn te herleiden tot eenzijdigheid binnen reformatorische en evangelische kringen. Niet dat er met deze stromingen en zeker met hun grondleggers iets mis is, maar het gaat me om de karikaturen.

Wat zijn de grootste virussen in het christelijke wereldje:

1) Te krachtige of te slappe visie op “de bijbel als Gods Woord” of “openbaring”.

Veel christenen gebruiken een krachtige of zeer dominante vorm van openbaringsgeloof. Het zogenaamd “kaft-tot-kaft” of “onfeilbaarheidsgeloof” wordt vaak gebruikt als het meest “orthodoxe” of “bijbelgetrouwe”. In feite zijn deze zogenaamde orthodoxe opvattingen helemaal niet zo orthodox, maar een projectie van een tijdgebonden leer (meestal de karikatuur) van die leer in de bijbel. Vervolgens benoemd men de bijbel als onfeilbaar. Men bedoelt dan “die stukjes bijbel die passen in de bovenbedoelde leer”. Vervolgens is het een koud kunstje om de bijbel “absolute autoriteit” te geven. Men bedoelt hiermee: “iedereen die het eens is met ons kleine stukje bijbel zit binnen de bijbelse autoriteit / heeft gezag”.

Van de weeromstuit zijn er meer vrijzinnige geluiden die dit dan maar zo nodig moeten afschaffen. Geen autoriteit aan de bijbel, geen leer, vrijheid, vies van overtuiging, enthousiasme. Niet te veel praten over Jezus of God, maar vooral over mysterie, die ene, het onzeglijke en andere vaagheden. Deze twee varianten van bijbelgebruik zijn in feite beide een knieval voor het modernisme. Feitelijkheid en waarheid werden in de verlichting met elkaar verbonden en deze twee stromingen zijn hiervan het product.

“New Perspective” geeft een alternatief: de bijbel als narratief, storyline. Hierin is NP niet de eerste of enige, maar het is wel een centraal kenmerk wat als basis dient voor de rest van de interpretatie. De bijbel is het het verhaal met autoriteit. Nee, niet onfeilbaar of mechanisch geïnspireerd, maar zeker ook niet vaag of voor elke uitleg vatbaar. Het hele verhaal is van kaft tot kaft, maar ook inclusief besef van genres als poëzie, mythologie, juridische geschriften, apocalyptiek, biografie en brief. De bijbel als heilig verhaal van en voor het gelovige volk. Vol interpretatie, vol mysterie, vol overtuiging, vol fouten, vol inspirtatie, vol gezag, vol twijfel, vol passie, vol mensheid, vol van God. Met Jezus als de climax van het verhaal!

2) Genadisme

En terugkerende blunder in het reformatorisch/evangelische volksdeel is het genadisme: God geeft alles, de mens hoeft niets meer dan te ontvangen.

Er zijn veel verschillende varianten. De meer bevindelijke variant legt de nadruk op de zondeval als compleetheid van het kwaad. In Baboesjka toon ik aan dat er geen sprake is van “zondeval” maar van “ballingschap”. We hebben het woord “zonde” vaak veel te overdreven gebruikt in onze visie op de natuur, de cultuur, de mens, de kerk en zelfs op onze interpretatie van Jezus’ leven en sterven. Er zou genade nodig zijn om de zonde volledig uit te bannen. Men springt in de heilsleer meestal rechtstreeks van Adam naar Jezus, een grote blunder. Jezus komt in de “storyline” niet na Adam. Abraham is de geroepen. Het draait in de bijbel om het volk. De schepping, cultuur, mens, kerk, etc zijn niet volledig zondig. Ze zijn schitterend! En natuurlijk is er crisis, maar Gods antwoord is een uitverkoren volk.

Andere stromingen nemen het genadisme nog een stapje lettelijker. Ze keren zich zelfs af van het OT, van de thora en van het volk Israel. De wet is bij hen “wetticisme” of zelfs “werkgerechtigheid”. Dit bekende misverstand gaat terug op Luther en Augustinus (in hun strijd met Rome en Pelagius). Meestal isoleert men de brieven Pauls en interpreteert deze met bril van Augustinus, dus inclusief de gedachte dat Paulus dacht dat de wet zou leiden tot wetticisme of werkgerechtigheid.

De New Perspective laat zien dat de het oude joodse geloof in de uitverkiezing gelijk stond aan genade. Het volk werd uitgekozen, ze zijn geroepen, ze zijn bevrijd, ze ontvangen de wet ten leven en mogen de vrede, de shalom, het recht, de wijsheid, de genade, het leven doorgeven aan de volken om hen heen. Ze zijn een volk van priesters, de volken zullen komen en de Schepper God aanbidden. Nooit was de wet gegeven als instrument om tot God te komen. Het was gegeven om tot zegen te zijn.

3) Individualisme

Een moderne weeffout in het christendom is het individualisme. Het gaat om het ik, mijn gevoel, mijn relatie met God, de persoonlijk keuze of uitverkiezing, Gods plan met mijn leven. Wat een vermoeiende religie, voortgekomen uit de baarmoeder van het existentialisme of, eerder, de romantiek.

Niet dat objectivisme, het gebruiken van “de waarheid” of “de leer der kerk” nu het antwoord is. De bijbel is diep relationeel. Maar dan vooral gedacht van Gods verbond met het volk. In het “wij” ligt het “ik” besloten. De “New Perspective” gaat eerst uit van het “wij” en dan pas van het “ik-binnen-het-wij”.

En dan kun je met N.T. Wright meezeggen: ik ben persoonlijk verlost van mijn zonden OPDAT ik mijn plaats mag innemen in Gods grotere plan: de verlossing van de schepping door het vernieuwde volk.

4) Hemel/Hel

Oud, dualistisch, denken over hemel en hel lijkt onuitroeibaar. De hemel als plaats ver-ver weg. De verre, afstandelijke God, die wel op miraculeuze manier moet ingrijpen. Geen wonder dat mensen met een ver-weg-hemel en een ver-weg-God moeite hebben met het relationele, overdreven doen over “wonderen” als boven-natuurlijke fenomenen en van de weeromstuit een hel nodig hebben om de boel in evenwicht te houden. (Check: het gaat om karikaturen, remember?)

In de “New Perspective” gaat met uit van een diepe verbondenheid van de hemel met de aarde. Het beloofde land als de tuin van God, de tempel en Jezus als de plaats en de persoon waar de hemel de aarde raakt.

In Baboesjka laat ik daarom ook zien wat vooral Jezus bedoelt met het woord “Hel”: Een oordeel in de geschiedenis, de val van Jeruzalem. (Uiteindelijk historisch voltrokken in het jaar 70 AD). Juist de NP geeft het historische opnieuw een plaats. Weg met de metafysische en tijdloze opvattingen over de hel. Deze beelden zijn vreemd aan het joodse denken en zouden dat ook moeten zijn voor ons. Helaas worden nog steeds miljoenen gelovigen met angst voor de hel bestookt en leven leven met het beeld van een God die zich bovennatuurlijk moet bewijzen.

5) Exclusiviteit

Optelsom van veel van bovenstaande gegevens maakt veel christenen tot exclusief denkende en handelende mensen. Ze sluiten zich op in hun bolwerken om van veilige afstand naar het vreemde te schieten. Ze stoten anders denkende, gelovende en levende mensen af. Zelfs mensen met dezelfde overtuigingen, maar dan in een andere variant, zitten er naast.

De bijbel is naar mijn mening diep inclusief vanuit een vreemd soort exclusiviteit, namelijk de exclusiviteit van liefde, aanvaarding, dienstbaarheid, vergeving etc. Jezus is uniek en exclusief in zijn lifestyle, dood en (daardoor) zijn opstanding. Gods weg naar het leven gaat kennelijk via deze liefdes-exclusiviteit.

Dit mag ons tegelijk radicaal maken in liefde en de navolging en belijdenis van Jezus. En volledig inclusief naar iedereen met een ander geloof of leven. En natuurlijk blijven volgelingen in de Geest van Jezus ook kritisch naar de machten van deze wereld en gaan ze niet mee met schadelijke ideeen of leefstijlen. In woord en daad staan ze voor hun Heer, Jezus Christus. Maar deze waarheid maakt nooit bekrompen of eng. Ze zet mensen vrij.

6) Christen Zionisme

Een hedendaags virus is ook het Christen-Zionisme. Het idee dat de huidige staat Israël gelijk staat aan het bijbelse volk en het idee dat dat landbeloften gelden volgens het VN mensenrecht principe en de moderne staten-opvatting. Om veel verschillende redenen is dit problematisch zonder een theologisch woord te hoeven spreken. Er is daar veel geweld: van Palestijnen en andere arabieren of moslims jegens Israeli’s maar ook andersom. Er is sprake van groot onrecht in de Israelische houding jegens veel Palestijnen. Natuurlijk snapt iedereen dat er grote gevoeligheden liggen vanwege het verleden uit WOII en het anti-semitisme in Arabische landen. Ook is zijn er grote vraagtekens te zetten bij het idee dat de huidige Israeli’s genetisch afstammen van het bijbelse volk. Maar vanuit modern volkenrecht doet dat argument er niet toe. Juist de moderne staatopvatting maak het een lastig verhaal. Dit is geenszins hetzelfde als de bijbelse opvattingen over land en volk.

Vanuit de “New Perspective” is er sprake van “uitbreidingtheologie”. (Dit staat in geen enkel verband met “vervangingstheologie, trouwens). Jezus zelf legt hier het fundament voor door de spijswetten binnenste buiten te keren, anders om te gaan met het idee van biologische afstamming, de tempel de facto naar zichzelf toe te trekken en vervolgens door “geest en waarheid” te verspreiden over de hele aarde. Jezus vernieuwt zijn volk en voert het terug naar haar oorspronkelijke roeping: weg van het bekrompen nationalistische en geweldadige religieuze, terug naar zegen voor alle volken en heel de aarde.

De NP en mijn boek Baboesjka laat zien dat elke aanspraak op “heilig land aan de middelandse zee” of het herbouwen van de tempel, regelrecht ingaat tegen Jezus zelf. Ook Paulus laat duidelijk zien dat er 1 identiteit is: niet langer jood-zijn of griek-zijn, maar In-Christus-zijn. Er is eenheid in het nieuwe volk van God dat nu bestaat uit alle volken. Het heilige land is de hele aarde. Totdat weer de hele aarde de tuin van God is en Hij bij ons woont.

7) Prosperity en haar bestrijders

De bijbel is soms dus vrij duidelijk. Het gaat om “de hemel op aarde”, genezing, bevrijding, gerechtigheid, een open hemel, eenheid, verzoening, shalom. Dit geld voor heel de mens, heel de aarde, de natuur, de cultuur, de politiek en economie. Alles.

Aanhangers van zogenaamde “prosperity” kerken (meestal in de ontwikkelingslanden of bij migranten-kerken, maar ook bij genadisme-kerken in NL en Singapore) hebben dus op dit punt gelijk. Maar of dit altijd spreekt van wijsheid en balans waag ik te betwijfelen. Er is veel van het “oude” in ons, in de wereld , natuur en cultuur. Veel “charismatische” leiders gebruiken in feite suggestieve mechanisme, verleidingstechnieken en illusionisme om een “boven-natuurlijk” verschijnsel te propageren. En geloof me: daar zit veel kracht in. Mensen willen graag illusies, ook al helpen ze maar tijdelijk. Veel geclaimde genezingen zijn psyche-somatische bijverschijnselen. Natuurlijk zijn er echte genezingen en zaken die we niet mogen wegredeneren, zeker niet met arrogant modern en materialistisch reductionisme.

Veel prosperity geloof wordt daarom bestreden met de verkeerde wapens: bovengenoemd reductionisme, cynisme, geloof in het nog-niet, twijfel-boven-alles. De enige manier is in balans te blijven is het gaan van Jezus’ weg. Door lijden heen tot verheerlijking. Een christen is wel degelijk geroepen tot het grootste wonder: ingaan tegen de machten, meelijden met hen die eenzaam, armoedig of ziek zijn en aldoende “je kruis dragen” achter Jezus aan. Dit is de enige weg om ware wonderen te mogen zien.

Reacties zijn gesloten.