Schepping en Crisis

Standaard
Schepping en Crisis

Welke eenvoudige plaatjes of basis-concepten hebben gelovigen? Meestal hebben deze plaatjes of concepten te maken met de oorsprongsvraag: “waar kwam alles vandaan?” en de vraag naar de oorzaak van het kwaad. In het Christendom zijn deze vragen ook nog eens problematisch aan elkaar verbonden: Waar komt het kwaad vandaan als er een goede God is.

Van oudsher herleiden Christenen dit tot de oerverhalen in Genesis 1 en 3: de schepping en de zondeval. Het plaatje of concept is daarbij meestal: een goede schepping is gevallen door een verkeerde keuze van Adam en Eva. Meestal heeft men daarbij nog een soort besef van “vrije wil” van de mens tov. God.

Toch ontstaan er grote problemen bij deze visie op schepping en zondeval:

– Schepping blijft bij een eenmalig gebeuren, terwijl de bijbel het heeft over doorgaande schepping.

– De schepping en vooral mensen zijn in de basis “slecht” of “zondig” door de “val”. Hierdoor ontstaat een uiterst negatief beeld over de mens, cultuur, lichaam, stof, aarde, klimaat, etc.

– De oplossing voor de grote val is het plaatsvervangende sterven waarbij iemand van “buiten” moet komen middels een wonderbaarlijke incarnatie: Jezus onbevlekt ontvangen, zonder zonde. Waarna hij kon sterven als vervanging van de hele zondige mensheid vanaf Adam. Het hele Oude Testament wordt daarbij overgeslagen, of gebruikt als voorbeeld van religiositeit of wetticisme (populair afkeurend gedrag vanuit christelijke minimalisten). De bijbel wordt een constructie, jezus en paulus worden verkeerd begrepen, etc etc.

– Verlossing wordt een escape: de hele slechte wereld moet worden gemeden of verlaten. Wereldmijding wordt een christelijke deugd. Of er ontstaan onbijbelse visies op een “opname” of “eindtijd-stadium” met als doel: de hemel.

Baboesjka wil een nieuw paradigma scheppen voor gewone gelovigen. Het plaatje moet anders worden. Daarbij moeten we beginnen aan het begin:

– De schepping was en is er altijd en zal ook doorgaan in “nieuwe schepping”. Het bijbelse scheppingsverhaal in Genesis 1 is 1 verhaal temidden van velen. Het zegt meer over het joodse geloof in de schepper, de aarde als kunstwerk, Gods vingerafdruk. Resultaat van dit geloof is Genesis 1 en 2. Daarom zijn er zoveel verschillende verhalen. Maar ze komen voort uit dat ene geloof.

– De schepping was en is goed: we moeten vooral zeer positief zijn over de schepping. De mens is “bijna goddelijk”. Natuurlijk moeten we letten op bijbelse problemen zoals afgoderij: een schepsel gaan aanbidden als God. Of Dualisme: God en de wereld volledig van elkaar scheiden. De christelijke traditie maakt zich meestal schuldig aan dualisme.

– De val is geen historisch moment, maar een symbolisch verhaal. Dat wil echter niet zeggen dat de scheppping of de mensheid niet gevallen is. Ja dat is ze wel en dat constateren de joodse schrijvers dus achteraf. Een manier om dat te vertellen is een mythe over de val van de mensheid. Niet de hele bijbel heeft het genre van een mythe. De evangelien zijn bijvoorbeeld een biografie en openbaring is een apocalyptisch genre. Er is dus geen probleem om het begin van Genesis een mythe te noemen. We moeten dit juist met extra kracht doen: Dit verhaal vertelt wie we zijn, hoe de wereld is geworden wat ze is. De mensheid leeft in ballingschap. Ze is in Crisis.

– Zowel schepping als crisis blijven doorgaan. We kunnen de dood van Jezus pas begrijpen en geloven als oplossing als we zien dat de crisis door bleef gaan. Zonde, afgoderij, ballingschap etc… het hoort er allemaal bij. Jezus lijden is de climax van dit verhaal en komt niet uit de lucht vallen.Afbeelding

PS Een bijkomend voordeel van deze bijbelse visie is een veel meer ontspannen houding in het hele debat over schepping versus evolutie. Natuurlijk is er wetenschappelijke consensus over de evolutie, en ja, ik geloof niet dat er echt een adam of eva op deze wereld heeft rondgelopen…

Maar misschien is de evolutie wetenschappelijk “echt” (voor zover dat een uitspraak is die de wetenschap mag doen…) maar ze is niet “waar”. Het bijbelse verhaal is misschien niet “echt” in de zin van historisch… het is wel historisch in de zin van “dit verklaard de historie van de mensheid”. De evolutie is interessant, maar geeft geen of valse informatie over de zin van het bestaan of allerlei ethische vraagstukken. De bijbel is daardoor meer “waar” omdat het het ware verhaal is over God, de wereld en onszelf. Het is de ware “mythe” en we moeten de wereld “remythologiseren” met dit geweldige verhaal!

»

  1. Heel interessant Johan! En dat meen ik. Maar ik haak op sommige punten wel af.

    Ik vind in de eerste plaats dat je een karikatuur maakt van de orthodoxie. Zo zijn er tal van stromingen binnen die orthodoxie aan te wijzen, die de schepping helemaal niet louter negatief duiden of waar men escapistisch denkt. Ik begrijp en deel je moeite met het dualistische denken en christenen die alleen maar bezig zijn met het hiernamaals, maar je trekt wel hele brede sporen.

    Met je opmerkingen over de incarnatie maak je je volgens mij echt los van de orthodoxie. Ik maak er uit op dat je de maagdelijke geboorte en goddelijkheid van Jezus in twijfel trekt. Of interpreteer ik dat verkeerd?
    Je conclusie dat in de klassieke leer het hele OT wordt overgeslagen, vind ik ook te kort door de bocht. Een Oudtestamenticus als Chris Wright benadrukt de missie van God in het OT, culminerend in de komst van Jezus.
    En je opmerkingen over mythe vs openbaring vind ik ook nog wel een spannende.

    Tot slot: de mens is idd bijna goddelijk gemaakt en ik geloof in zoiets als erfgoedheid. Tegelijkertijd is, naar mijn mening, de val niet alleen buiten, maar ook binnen de mens realiteit en hebben wij niet alleen verlossing nodig van demonische structuren, maar ook van het kwaad in ons eigen hart. Niet alleen Paulus benadrukt dat keer op keer, ik ervaar het zelf ook in de praktijk van het/mijn leven. Als er één ding is dat ik geleerd heb de afgelopen jaren is het dit wel: de gebrokenheid in deze wereld is nog veel groter, dieper en hardnekkiger dan ik dacht. Wat we nodig hebben is een Wederkomst en een kerk die daarnaar vooruitwijst.

    Neemt niet weg dat je punten me keer op keer aan het denken zetten. Vanmiddag valt Baboesjka op de mat!

    Grtz,

    Daniel

  2. Hi Daniel,

    Thnx voor je inhoudelijke reactie. Hier enkele puntjes ter verduidelijking…

    Ik kom bewust enigszins ongenuanceerd over, omdat ik met Baboesjka het doel heb de populaire theologie op een nieuw spoor te zetten, die niet minder orthodox is, maar die het christelijke geloof voluit plaatst te midden van een ontdekkingen over het judaisme uit Jezus en Paulus dagen. Natuurlijk zijn er in de theologie tal van voorbeelden waarin het OT niet wordt overgeslagen en tal van theologen zijn ook niet escapistisch of negatief over de schepping. Maar in de plaatjes van veel gewone gelovigen is dit absoluut niet het geval. Daar valt men omwille van de duidelijkheid of helderheid terug op de oude schema’s. Ik wil laten zien dat het oude simpele schema niet deugd… maar het goede nieuws: er komt een nieuw eenvoudig schema voor in de plaats: die van de Baboesjka.

    Binnen de metafoor van de Baboesjka valt niets weg van wat je lief is: zonde, kruis, confrontatie met de machten van het kwaad, verlossing, goddelijkheid van Jezus, opstanding, etc etc… als zit er in, maar het is dieper, bredere en ja… iets spannender. Daarin zit de opvoedende rol van leiders zoals jij en ik: wij moeten de gelovige meenemen in het nieuwe verhaal! Dit een kans geven te landen, onderwijzen, herhalen en nog een keer herhalen tot de nieuwe metafoor de oude heeft verdrongen.
    De geliefde orthodoxie vind je wel terug in de Baboesjka metafoor, terwijl je vanuit de oude metafoor van de erfzonde en de kloof of de twee wegen veel moeite moet doen om het nieuwe verhaal “er in te krijgen”: a hell of a job😉

    Maagdelijke geboorte en de goddelijkheid van Jezus trek ik helemaal niet in twijfel, maar ik verwerp de oude dogmatische reden waarom deze punten zoveel aandacht kregen. Vanuit het oude schema moest er, om systematische redenen, wel een maagdelijke geboorte en goddelijkheid van Jezus zijn, vanwege de erfzonde en de twee-naturen-leer. Men begint verkeerd: eerst het abstracte, tijdloze schema en dan de noodzakelijke interpretatie van de tekst. Ik zou het omdraaien: de tekst laten spreken, dit lezen tegen de achtergrond van wat we weten over het judaisme.

    Zo geeft N.T. Wright bijvoorbeeld aan dat Johannes 1 te lezen is tegen de achtergrond van de wijsheidsliteratuur: door, in en tot de wijsheid was de wereld geschapen. Wijsheid wordt een “tweede persoon” naast God, de eerstegeborene van God door wie de wereld geworden is. Jezus, zo blijkt achteraf uit het NT, was weer de vleeswording van deze wijsheid. Maar Jezus is ook de nieuwe zoon van David en daarmee “zoon van God” en de plaatsvervanger voor Israel, Gods zoon en zoon van Adam, ook Gods zoon. Maar dat staat allemaal in Baboesjka…😉

    Veel leesplezier!

  3. Ik vind dat Daniel wel een punt heeft. Karikaturen maken en die ontmaskeren is zoiets als windmolens bestrijden, of het gebruiken van een ‘straw man’. Het nadeel van die benadering is, dat je er geen mensen mee wint, maar alleen mensen mee bevestigt. Als je verandering wilt bewerkstelligen, denk ik dat dit niet zo goed werkt.

    Een voorbeeld: je punt over de val en genres is geen noviteit, maar mainstream als ik zo in mijn boekenkast kijk. Misschien is Tim Lahaye in de VS invloedrijk, maar in Nederland is dit toch echt marginaal.

    Nog een voorbeeld: je schrijft: “de mensheid is in ballingschap. Is in crisis.” De vraag is, komen we daar als mensheid uit, of grijpt God zelf in? heeft hij zelf in gegrepen? Ik denk, dat het verhaal van de bijbel vertelt, dat God zelf in grijpt en er dus “van buiten” wordt ingegrepen. En het mooie van de incarnatie is, dat “van buiten” tegelijkertijd “van binnen” is, immers God wordt mens en deel van zijn schepping. Het is vervolgens opnieuw een karikatuur om die overtuiging meteen semantisch te overladen met een bepaalde dogmatiek, zoals jij die meteen invult: “een wonderbaarlijke… etc” Orthodoxie is veel breder dan dat. En het heeft er ook alle schijn van dat Tom Wright Jezus ziet optreden als God zelf. En omdat hij de christologie van onderen begint – in de woorden van Berkof – zien we bij hem Jezus als mens eerst in naam van God, maar uiteindelijk als God optreden. En zo schemert bij Wright ook heel duidelijk Nicea door.

  4. Het is inderdaad mogelijk om bij Nicea uit te komen. Maar zoals Wright vaak zegt: Je moet de bijbel niet beginnen te lezen met Nicea in je achterhoofd, vandaar mijn pleidooi voor een nieuwe metafoor: de Baboesjka. Ik neem aan dat je jezelf goed in deze metafoor kunt vinden?

    In Baboesjka probeer ik aan te geven dat het niet zozeer om “van boven” of “van beneden” aan te houden, maar inderdaad: van buiten: Gods werkelijkheid dringt binnen in zijn schepping in crisis of ballingschap: Ten eerste door zijn volk, maar ultiem door de komst van Zoon: Jezus Christus, te midden van zijn volk in crisis.

    Die “lagen”: schepping in crisis > roeping van het volk > volk in crisis > komst van Gods Zoon is volgens mij de enige weg vooruit om a) de bijbel te verstaan b) de roeping van de kerk serieus te nemen in haar positie in het hele verhaal

  5. In deze lijn/lagen kan ik je wel volgen, Johan, maar die is volgens mij dan ook heel orthodox😉

    Dit is ook wat Chris Wright schrijft in The Mission of God.

    En zoals @JohanKH het mooi schrijft op twitter: de incarnatie is in deze lijn de climax en de kern van de Ware Mythe; de verteller komt zelf zijn verhaal binnen!

  6. Hoi Johan,

    graag reageer ik even op je reactie aan Daniël. Ik citeerer zo nu en dan uit.

    1. In zijn (pittige) verweerboekje The Future of Justification laat John Piper zien dat N.T. Wright c.s. nogal eenzijdig lijkt om te springen met de ‘ontdekkingen over het judaisme uit Jezus’ en Paulus’ dagen’. Er bestonden ook (al) in de eerste eeuw zoveel opvattingen dat het nogal willekeurig overkomt om één bepaalde gedachte als standaard, als ‘nieuw perspectief’, op te vatten.

    2. Je schrijft regelmatig over het ‘oude systeem’ of het ‘oude schema’. In hoeverre verdisconteer je dat dat ‘oude systeem/schema’ in de Bijbel zelf regelmatig onderwerp van gesprek is? Denk aan de dingen die hierboven noemt: de erfzonde (David komt er letterlijk voor uit in Psalm 51 vers 7, net als Jezus in Matteus 7,11vv) en de twee wegen (Psalm 1 en Jezus in Matteüs 7, 13-14).
    Het frappante is dat zowel David als Jezus dit niet in een bepaald schema drukken, maar ‘gewoon’ vertellen, als levenswaarheid zien. Waar je het mee moet doen. Ook ik trek het niet in een bepaald schema, hoef dat ook niet te doen. Als theologen bijv. Psalm 51 vers 7 in een dogmatisch kader (‘de leer van de erfzonde’) willen stoppen, prima. Maar dat hoeft niet. Lees het, en neem het serieus.
    Oftewel: maak jij je misschien niet schuldig aan iets waar je orthodoxen op bekritiseert, namelijk dat Wright en jij de Bijbel opnieuw (net als de oude orthodoxie) in een allesomvattend kader (‘het nieuwe verhaal’) stoppen?
    Ik ben het met je eens dat de orthodoxie vaak gebruikt (!) wordt in simpele tegenstellingen, valse dilemma’s en saaie dogma-doosjes-vol-dorre-waarheid.
    Maar dit is ook waar: slecht gebruik van de orthodoxie (wat je terecht aankaart, ik zie het ook te veel om me heen) wil nog niet zeggen dat het orthodoxe verhaal slecht ís. Augustinus, Calvijn, Luther, Barth, Bonhoeffer, Van de Beek en Keller (om er een paar te noemen) blazen ons beiden inhoudelijk helemaal omver, denk ik zo.

    3. Ik heb moeite met je m.i. “ahistorische”/cyclische omgang met de (Bijbelse) geschiedenis, namelijk dat de geschiedenis (en ons leven) een voortgaande herhaling van (net iets andere) zetten is dan de oerverhalen: cirkels-van-levensverhalen-met-herkenbare-raakvlakken. Ik deel die herkenning wel (ik ben net zo mens als de personen in de Bijbel, dus levensraakvlakken zijn er gelukkig altijd), maar je nadruk erop, als ik dat goed zie, vind ik van eenzijdigheid getuigen.

    Gods schepping zelf laat uiteraard iets van die herhaling-van-zetten zien. Elke dag: zonsopgang en -ondergang. Maar ook – en dat mis ik in je theologiseren – dat de ene dag op de andere volgt. Oftewel: er zit ontwikkeling in. Een begin, en een eind. Een gisteren, vandaag en een morgen, die kenmerken van elkaar hebben (People run in circles), maar ook anders zijn en anders ingevuld (zullen) worden. Een levensverhaal is meer dan een cirkel-van-herkenning. Het is lopende geschiedenis met toenemende wetteloosheid en ongeloof.
    Dit gegeven roept mensen niet op om in de toekomst weg te dromen of weg te vluchten, of om hier op aarde voor onze verantwoordelijkheid weg te lopen (dat is je karikatuur van de orthodoxie waar Daniël hierboven volgens mij op doelt), maar om daarop te hópen. Het is niets anders dan Bijbelse, vaste hoop wat je m.i. naast je neerlegt, of negatief invult als “christelijk” wegvluchtgedrag. Laat ik het je vragen: wat betekent Bijbelse hoop voor jou?

    Nog weer anders gezegd/gevraagd: Heb je je al ’s afgevraagd waarom Piper en Keller zulke populaire theologen zijn geworden (ze worden door bepaalde orthodoxen ook verguisd, trouwens). Omdat ze orthodox zijn? Omdat ze lekker bekken? Omdat mensen graag het ‘oude schema’ willen horen, en lui willen blijven wachten op de jongste dag? Ik denk het niet. Piper en Keller zijn dé mensen die het orthodoxe geluid weer relevant en inspirerend laten klinken. Ze komen niet met theologische schema’s of nieuwe perspectieven aanzetten (gelukkig niet, dat overtuigt niemand, dat zouden mensen ook meteen wegleggen), ze komen met de alles veranderende genade en liefde van God, in Jezus, voor mensen als jij en ik in de 21ste eeuw. Gaaf, oud maar nieuw nieuws.

    4. Tenslotte, dat OT. Zijn dat enkel en alleen ‘verhalen’, zoals je bijvoorbeeld over het paradijs zegt? Voor de duidelijkheid: het gaat me dan niet om de vraag of het historisch is of niet, al heb ik geen reden om daaraan te twijfelen.
    Het gaat me erom of gelovigen zien dat het OT meer dan een opeenstapeling van verhalen is waarin gelovigen hun eigen levensverhaal wellicht kunnen/moeten herkennen. Het OT is ook meer dan heilshistorie, de mooie tak van Bijbelsport waarin mijn kerkelijke traditie gespecialiseerd is, of was😉.
    Het OT en de verhalen vertellen volgens mij stuk voor stuk evangelie, Gods goede nieuws. Ze vertellen niet primair wie ik ben, niet wat ik (ook) aan levenservaringen kan meemaken, maar ze laten keer op keer zien wie God is.
    Noach en de ark bijv. is niet alleen een inzichtgevend of herkenbaar levensverhaal, maar vooral het verhaal waarin God laat zien hoe en dat hij een eerlijke, reddende God is. En díe oerwaarheid culmineert in zijn Zoon Jezus, de volmaakte Noach (2 Petrus 2 vers 5!) en de volmaakte ark in wie (de Paulus-term ‘in Christus’) wij veilig zijn voor Gods komende (jaja, kómende!) woede (jaja, woede!), 1 Tess 1, 9-10.
    Oftewel: het is mijn overtuiging dat de Bijbelse verhalen tekort worden gedaan als ze enkel als verhalen-met-een-inspirerende-les-voor-ons-en-verrijkende-stof-voor-uw-eigen-reis-door-het-leven-met-God worden gezien (mijn idee dat ik overhield na je boek Heerlijk Eenvoudig gelezen te hebben. Ik vond dat boekje in je uitwerking inderdaad heerlijk eenvoudig (eigen moestuintje: ik ben er ook aan begonnen :)), maar in de theorie, de eerste hoofdstukken, ronduit moeilijk.
    Vraag: heb jij aan mensen die dat boekje hebben gelezen, wel eens gevraagd of ze in 4 á 5 zinnen kunnen uitleggen wat de theoretische basis van heerlijk eenvoudig leven is? Ik denk dat de meeste mensen het je niet kunnen navertellen – en niet alleen om dat het een nieuw perspectief is. Het is gewoon echt een moeilijk verhaal, pittige theorie.
    En dat terwijl mijn zoontje van 4 de historische lijn van de Bijbel al bijna in de smiezen heeft, en zelfs het kruis al begrijpt. Maar ik heb dan ook een heel bijzonder zoontje natuurlijk… :))

    Jezus en andere NT’ers gebruiken de oerverhalen als voorbeeld. Niet om te zeggen: ‘Herkent u uw verhaal in die oude verhalen?’ En: ‘Welke lessen trekt u hieruit voor uw persoonlijk leven met Jezus?’ of: ‘Zal ik met deze verhalen met u en uw verhaal op reis gaan?’)
    Jezus en de apostelen gebruiken ze vaak als een groots, waarschuwend voorbeeld: zondvloed en Sodom en Gomorra als schrikwekkende voorbeelden voor Gods komende woede: Lucas 10, Lucas 17, 2 Petrus 2.
    Van die waarschuwingen, die komende woede van God voor hen die zijn ultieme cadeau, zijn ultieme genade, Jezus, niet aannemen heb ik vooralsnog niets gelezen in je bijdragen. Je hebt me ooit eens gezegd dat dit soort opmerkingen uitgaan van het ‘oude schema’ (vind je dat nog steeds?).
    Ik ben ervan overtuigd dat deze opmerkingen voluit rechtdoen aan 1. aan Jezus’ uitspraken, 2. aan de uitspraken en brieven van de apostelen, en aan 3. ons en vooral Gods rechtvaardigheidsgevoel in de (ook) goddeloze wereld-anno-nu: ‘Mij komt de wraak toe!’
    Recht op de man af gevraagd, Johan: denk jij dat de Bijbel dit (laatste punt) leert?

    Hartelijke groet,
    David

    • Hi David.

      Goede discussie, goede vragen! Waardering!
      Over je eerste punt kan ik vrij kort zijn: Wright is de eerste die laat zien dat er geen “single judadaism” is in Jezus tijd, maar een “plural”. Het zijn “Judaisms”. Ook Sanders in “Paul and Palestinian Judaism” maakt dit punt. In “The New Testament and the People of God” maakt Wright duidelijk dat er in het meervoud ook een enkelvoud herkenbaar is, iets wat alle joden uit de eerste eeuw delen: Monotheisme, Uitverkiezing en Eschatologie. Of: God als Schepper en onderhouder van de wereld en mensen, God die Israel roept om een alternatief te zijn voor de wereld in Crisis en Gods volk dat zelf in crisis komt en verlangt naar verlossing. Deze crisis heeft haar climax ten tijde van Jezus.
      Deze punten: Monotheisme, Uitverkiezing, Eschatologie en die climax van de joodse crisis: de Messias, vormen de basis van mijn boek: Baboesjka. Vier poppetjes in elkaar: dat is het bijbels verhaal.

      Ik snap Piper en Keller wel: die willen met reformatorische schema’s en taalgebruik hun eigen gereformeerde / evangelical identiteit beschermen en bevestigen. Dat is hun goed recht. Ik wil ook niet beweren dat Sanders en Wright neutraal zijn omdat ze de wetenschappelijke inzichten “neutraal” gebruiken. Dat doet niemand. Maar als ik lees en vooral luister (!) naar Wright en naar Piper, dan hoor ik een frisse, inspirerende Wright, terwijl Piper de defensie kiest, start met de bekende reformatorische grondlijnen. Je mag daar van mij best uitkomen, maar in hoeverre zijn de vragen en antwoorden van de 16e eeuwse reformatoren en de gereformeerde traditie de “hoofdlijn” die we nu op tafel nodig hebben.

    • Over de bijbelteksten die je gebruikt: Prima, helemaal mee eens. En je constateert ook dat het geen systeem als resultaat heeft. Op een gegeven moment kan een gelovig dus ervaren dat hij “schuldig” of “zondig” is geboren, op een ander moment mag hij met reine handen naar het altaar of is hij bijna goddelijk. Wat ik maar wil zeggen is dit: de bijbel is rijk aan beelden en gedachten over de mens irt heiligheid of zondigheid. Er bestaat geen erfzonde-leer of systeem. Dat hebben we er later van gemaakt. Toch is het een belangrijk punt omdat zowel Augustinus als Luther daar in het “oude perspectief” op Paulus op doorborduren. En waar het mij om gaat: het is een karakatuur geworden in de “mindset” van veel gelovigen en ongelovigen. Met Baboesjka wil ik deze populaire “mindset” omdraaien en een goed alternatief bieden voor de karikatuurtje uit het oude perspectief.

      (PS ook aan Daniel en Pieter: de karikatuur ligt meer aan de kant van de populaire uitleg van het oude perspectief, dan aan mijn kant. Vandaar mijn drang om tot een nieuwe metafoor te komen)

    • Over cyclisch en a-historisch: Ik probeer juist aan te tonen dat niet ik, maar de populaire uitleg van de orthodoxie zich schuldig maakt aan a-historisch gebruik van de bijbel. Ik probeer met Baboesjka juist in te gaan op het nieuwe historische materiaal en de bijbel en Jezus te funderen in wat we (denken te) weten uit die tijd.
      Natuurlijk kies ik voor bepaalde cyclische beelden: Ik denk dat de bijbel ooit begonnen is met allerlei ervaringen en en dat er nogal wat ontwikkeling in het godsbeeld heeft gezeten. Daarom zijn veel van deze ervaring universeel of cyclisch. De schepping zien als mooi en goed, een probleem of crisis ervaren, zoeken naar moraal of ethiek, verlangen naar verlossing en dit op allerlei manieren vinden, oude mythen die overal opduiken… er is zoveel universeels te vinden in de bijbel wat ook of zelfs eerder in andere godsdiensten voorkomt. Veel verhalen uit de bijbel komen letterlijk uit andere tradities: Noach, Jozef, Mozes om de bekende voorbeelden te noemen.

      Maar wat ik zo mooi vind aan de bijbel: het is de specifieke weg die God gaat met Israel: daar waar de machten om hen heen vervallen tot afgoderij of machtsmisbruik en arrogantie gaat God met Israel uiteindelijk de weg van Jezus. Jezus is Gods alternatief voor Israel en Israel is Gods alternatief voor de wereld.
      Mijn hoop zit’m hier ook in: Ook al is er ontzettend veel universeels in de wereld en bestaat een deel van de bijbel uit buitenbijbelse bronnen: de weg van God met Israel en Jezus is uniek. Deze weg is dan ook de enige weg “ten leven”. Letterlijk in de opstanding en nieuwe schepping en als metafoor en voorbeeld voor alle gelovigen: de weg van de minste willen zijn, liefhebben, dienen en je leven geven voor je vrienden.

    • En als laatste: voor mij is de bijbel ook absuluut geen “verhalen-met-een-inspirerende-les-voor-ons-en-verrijkende-stof-voor-uw-eigen-reis-door-het-leven-met-God” boek. Hoewel het dat ook is! Maar het is veel meer.

      Het is juist de reformatorische traditie met al haar gewicht op “het Woord” dat dit kan (niet moet) verworden tot boek als voorbeeld. Nogmaals, het gaat me niet om meer genuanceerde posities van geleerden zoals Piper of Keller, maar om de populaire variant er van! In de populaire variant woord de hele bijbel “Gods Woord” als letter. Het boek = Gods woord. Daar gaat het nou net niet om. Niemand kan daar iets mee, omdat je dan binnen enkele uren lezen in dikke probemen zit.

      In Baboesjka toon ik aan dat God in Israel historisch bezig is. Hij schrijft geschiedenis. Niet in de moderne zin van het woord, maar als “gebeuren”. Deze geschiedenis heeft zijn climax in Jezus Christus. De tijd voor en na Christus kennen daardoor zowel continuiteit als discontinuiteit. Dit ingrijpen is juist een gebeuren waardoor we de bijbel moeten verstaan. Om even Brian McLaren te gebruiken: Je moet de bijbel lezen via de bril van het gebeuren in Jezus. Bepaalde delen uit het oude testament komen daarmee in een heel ander licht te staan. We hoeven niet de hele bijbel als letter, Gods Woord, te noemen. Het is een getuigenis van hoe mensen geloven dat God heeft ingrepen. Eerst in het volk, maar uiteindelijk in zijn Zoon.

      En de Baboesjka is daarbij de metafoor: Daarom heb ik ook na “Heerlijk Eenvoudig” gekozen voor het uitwerken van de theologie. In HE moest ik in 1 hoofdstuk (De Verteller) uitleggen waar ik nu 100 blz voor heb. En zelfs dan is het tekort😉

      • Hey Johan,

        Bedankt dat je zo uitgebreid reageert. Is weer verhelderend! Ik vind het idd erg inspirerend en verfrissend om te zien hoe Jezus in dit verhaal zijn plaats inneemt.

        Waar mijn moeite ligt, is precies het omgekeerde van wat jij schrijft over Keller en Piper (ik ben overigens geen Piper-fan, maar dat had je al begrepen): “Nogmaals, het gaat me niet om meer genuanceerde posities van geleerden zoals Piper of Keller, maar om de populaire variant er van!” Dat heb ik nou met Wright. De populaire variant (McLaren, Bell) versimpelt het evangelie tot een verhaal dat alleen maar gaat over het nu en een ideologie die meer raakvlakken lijkt te hebben met Amnesty International en Greenpeace (goeie clubs overigens!) dan met de hoop van de Bijbel en de kerk van alle eeuwen.

      • 1. Misbruik (‘moderne varianten’) van de Bijbel heffen het goede gebruik ervan (m.i. bijv. Piper en Keller) niet op.
        2. Als je de hele Bijbel als Gods woord ziet, moet je dat vooral geestelijk zien (2 Petrus 1,21: ‘gedreven door de Geest’). Jezus loopt door de straten van het OT. Maar dat vraagt geloofsinzicht.
        3. Als je na enkele uren lezen ‘in dikke problemen komt’, kun je twee dingen doen: of de Bijbel dichtslaan en makkelijkere alternatieven zoeken, of het probleem (willen) oplossen. Ik denk dat Jezus zelf dat doet door bijv. twee mensen op weg naar Emmaüs te laten (in)zien dat het hele OT over hem gaat. ‘Daarna verklaarde hij hun wat er in al de Schriften over hem (!) geschreven stond, en hij begon bij Mozes en de Profeten. (Lucas 24)’

  7. Toch vraag ik me af of de karikaturen windmolens zijn. Overal waar ik spreek, of het nu over N.T. Wright gaat, Rob Bell’s love wins, Brian McLaren’s A New Kind of Christianity, mijn eigen boeken… de reactie is altijd: ik zat vast in dit oude schema: zondig zijn, individuele verlossing en soms een escape-geloof. Tijdens een lezing had iemand een soort bekerings-ervaring… eindelijk niet hoeven kiezen tussen orthodoxie en vrijzinnigheid… gelukkig, er is een alternatief, waarom heeft niemand me dit ooit eerder verteld?

    De Theologie van Wright, Bell en McLaren geven dit frisse alternatief en daarbinnen nog steeds de vrijheid om over punten te discussieren.

    Aan de andere kant valt mij op (bijvoorbeeld op Flevo) hoe jongeren massaal opwekkingsliedjes zingen waarbij de drive richting “zekerheid” in een simpele orthodoxie blijft zuigen. Opwekkingsliedsjes zijn natuurlijk DE spirituele formatie van de jonge christenen vandaag en vaak theologisch in het oude schema. Ook de populairiteit van de Alpha Cursus spreekt boekdelen.

    Ook in mijn klas waarbij haast niemand de bijbel kent of een kerk van binnen heeft gezien… weet iedereen waar het christendom om draait: je bent zondig… je gaat naar de hel of naar de hemel… je hebt geloof in Jezus nodig om van A naar B te gaan. En verder: niemand zegt “gelovig te zijn” omdat ze dit totaalplaatje in zijn geheel ontkennen. In Baboesjka probeer ik daarom ook een alternatief te bieden op ervarings-niveau…

    Ben je niet te positief over de karikatuur, Pieter? Mijn ervaring is compleet anders…

    • Maar ook nu vind ik je weer wat eenzijdig, Johan.
      Wat zegt zo’n bekeringservaring? Ik ken christenen die atheïst zijn geworden en een bekeringservaring hadden. ik ken niet-chistenen die fundamentalistisch christen zijn geworden en een bekeringservaring hadden. Etc.
      Natuurlijk zijn er veel jonge christenen die los willen komen van starre dogma’s, gesloten geloofsgemeenschappen etc. Ik ben ook zoekende. Maar er zijn misschien wel meer opties.

      De meeste pioniersplekken en gemeentestichtingsinitiatieven die ik ken, gaan uit van de klassieke schema’s. En toch zijn dat de plekken in Nederland waar totaal uiteenlopende mensen Jezus leren kennen en daardoor geraakt worden. Maar goed, laten we er geen wedstrijdje van maken wie de meeste impact heeft, Keller of McLaren. Ik wil alleen maar zeggen dat je naar mijn mening wat kort door de bocht gaat.

      Wright en Hauerwas laat ik ff buiten beschouwing nu, maar hoe verfrissend is het alternatief van Bell en McLaren nou echt? Ik vind het toch heel veel echo’s hebben van bevrijdingstheolgie etc. En hoe simpel en ervaringsgericht zijn die nieuwe metaforen en theologie nu eigenlijk echt? Ik vind het best pittig en aan buitenstaanders zeker niet makkelijker uit te leggen dan de oude schema’s.

      Je oordeel over jongeren op Flevo die Opwekkingsliedjes zingen, vind ik op het randje. Wat weet jij nou van hoe ze die liedjes zingen, waarom ze die liedjes zingen en wat ze ermee doen in hun leven? Ik denk dat er juist op Flevo heel veel jongeren komen die heel erg betrokken zijn bij de wereld. Zij putten kracht en inspiratie en hoop uit oude zekerheden, maar staan met beide benen in het nu. Ik vind de Opwekkingsbundel ook lang niet altijd even sterk en soms vermoeiend, maar om daar nu zulke conclusies uit te trekken…

      En over ervaring gesproken: wanneer ik spreek voor christenen of voor niet-christenen, dan praat ik vaak en graag over genade. Heel klassiek, heel orthodox, niet fundamentalistisch. Maar het feit dat jij en ik er een potje van maken en vergeving en verlossing nodig hebben, dat is een boodschap die bij heel veel mensen toch wel herkenning en instemming oproept.

      • Hoi Daniel.
        Ik vind Rob Bell vooral creatief. Hij is een kunstenaar met woorden en beelden. Hij kan wat veel andere theologie niet lukt: de verbeelding prikkelen. Geloven is het gebruik van verbeelding en daarom hebben we Bell nodig. Natuurlijk heeft het gebruik van retoriek, kunst en poezie altijd het nadeel dat je er te letterlijk of exegetisch mee omgaat. Bell hoeft niet 100% gelijk te hebben met elke zin of elk beeld. Maar hij is fantastisch ik wat hij goed doet: inspireren, nieuwe beelden geven: geloof scheppen. Ik zie het gebeuren. Om mij heen spreek ik veel christenen die zeggen: vroeger zat ik in de gerformeerde bond en geloofde de orthodoxe verhalen, maar dankzij het leven van “Velvet Elvis” of het kijken naar een NOOMA ben ik heel anders tegen Jezus aan gaan kijken: wat een verrijking. Er zijn vast mensen te vinden die het tegenovergestelde ervaren, maar ik komen ze niet tegen. Bell geeft altijd aanleiding tot verdieping, nuancering, openheid…

        Mijn kritiek op opwekking is niet alleen mijn kritiek: ik beweeg me veel in kringen van schrijvers van Psalmen voor Nu, Schrijvers voor Gerechtigheid. Er zijn er veel mensen bezig met het hervormen van de opwekkingstraditie. Allerlei schrijvers komen alternatieve CD’s (Denk aan Jedi Noordegraaf, the psalm project of goed verhaal): allemaal proberen ze nieuwe taal te geven: meer mystiek (denk aan taize of iona), meer lijden, klacht of gerechtigheid, meer verhalen, meer wij ipv. ik, etc. Iemand als Otto de Bruine die hier aandacht aan geeft, Antonie Fountain die praise goeroe was van SoulSurvivor maar nu in Schrijvers voor Gerechtigheid.

        Op Flevo stonden we naast de 24/7 gebedstent. Deze broeders en zuster hadden een heilige missie: 24 uur God prijzen. Prima. Maar het waren alleen maar opwekkingsliedjes… Een broeder zei tegen me: gelukkig kent God zelf een breder repertoire.😉

      • Hey Johan,

        Bell en McLaren vind ik vooral sterk door de vragen die ze oproepen, niet zozeer door de antwoorden die ze geven. Maar ik heb meer genoten van het laatste boek van Bell, dan dat van Galli, dat is waar.

        Natuurlijk deel ik je kritiek op de eenzijdigheid van de Opwekkingsliedjes, de nadruk op ‘ik en mijn ervaring’. Maar Opwekking heeft ook veel liedjes die me dierbaar zijn en me raken. Bovendien zingen ze makkelijker dan ‘Psalmen voor Nu’ etc. Mijn mensen in C4A zingen liever opwekking dan Psalmen voor Nu, kan ik je verzekeren.
        Daarnaast heeft het aansluiten bij de persoonlijke beleving ook een kracht in zich. Dus ik zou wat genuanceerder willen zijn en niet gelijk de Opwekkingsbundel willen afschaffen😉

    • Met de reacties van Daniel en mij kan je ervaring niet compleet anders zijn; minimaal twee uitzonderingen😉

      In een klas waarin niemand de bijbel kent, reageren mensen waarschijnlijk meer vanuit folk-religion en denken ze dat dat het christelijk geloof is. In Walt Disney tekenfilmpjes en reclamefilmpjes gaan de good guys ook naar de hemel met engeltjes en vleugeltjes en de bad guys naar een poel met vuur en mannetjes met übergrote sateprikkers en geitenpootjes. Maar je wilt toch niet serieus menen dat dat mainstream christelijke theologie is. Ik heb er geen onderzoek naar gedaan, maar ik vermoed dat dit beeld uiteindelijk meer wortels heeft in Germaanse en Romeinse mythologie dan in het christelijk geloof. Het is helaas waar dat deze beelden soms opgepikt worden door sommige christelijke evangelisten, maar ik zou hier niet generaliseren.

      Nogmaals, door overtuigingen of theologie in karikaturen te presenteren, win je wellicht een debat, maar niet je hoorder.

      Ik volg een aantal blogs die van de andere kant van het water komen. Daar valt me een zekere polarisering op. Daar lijken karikaturen ook de waarheid te worden. Dat is ook het debat waarin Mclaren, Bell, enerzijds en Piper en consorten anderzijds lijken te vervallen. Ik hoop dat hun schisma aan die kant van de oceaan blijft. Maar met de publicatie van het boek van Bell weet ik dat niet zo zeker. Hoe dan ook, ik denk, dat het goed is om in het oog te houden dat deze heren vanuit de Amerikaanse context hun theologie bedrijven en dat is simpelweg niet de onze.

      • Het is helaas niet mijn ervaring. Natuurlijk zijn er allerlei grijstinten en ik heb persoonlijk veel waardering voor Keller, maar op populair level zie ik misverstanden.

        Mijn hoofdargument blijft echter overeind: De metafoor van de Baboesjka: Schepping in crisis, de roeping van Gods volk, het volk in crisis en de komst van de messias: dat is als metafoor beter te gebruiken dan de populaire “evangelical” metafoor. Daar moet je het toch mee eens zijn.

        We kunnen uren discussieren of ik er een karikatuur van maak of dat de karikatuur echt bestaat: Ik denk dat wel veel kunnen willen met Baboesjka.

        Wat zou het niet geweldig zijn om een nieuw soort Alpha cursus te schrijven (mag jij mij bewijzen dat de Alphacursus geen karikatuur is😉. Of nieuwe liederen, of een dieper verstaan van de woorden van Jezus. Een nieuwe metafoor kan daarbij toch zeker helpen?

  8. Johan, ken je die wasmiddelreclame waarin je steeds mensen een grijze waas ziet uittrekken, waardoor ze een witter shirt krijgen?
    Dat is het punt, denk ik.

    Je kunt iemand een ander shirt aanbieden, en hij/zij zal zeggen: ‘Wauw, ik heb een nieuw shirt, dit is echt veel mooier en beter. Dat oude, vage, saaie shirt kan eindelijk weg.’
    Dit kanThe New Perspective in mijn ogen teweeg brengen; een heel logische, begrijpelijke reactie.

    Je kunt ook zeggen: ‘Ik wil m’n oude, mooie shirt terug. Ik heb een goed wasmiddel nodig.’
    Dat heeft de orthodoxie in de kerken nodig. Het is vaak vaag en oud geworden. In die zin is jouw karikatuur helaas al te vaak geen karikatuur. Ook ik ken terecht klagende, orthodoxe jongeren. En ouderen.

    Maar er is een wasmiddel!

    PS. Voor de rest heb ik een hekel aan reclame, en al helemaal aan wasmiddelreclames.🙂

  9. Pingback: 3 lezenswaardige artikelen | VreemdGeluid

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s