Vragen & antwoorden

Standaard
Vragen & antwoorden

Op twitter stelt Michiel Overeem (@michielovereem) enkele zeer goede vragen. Een kritische houding op mijn boek “Baboesjka” is zeer welkom, al was het maar om het broodnodige gesprek over deze onderwerpen op tafel te krijgen. De vragen gingen in grote lijn over de volgende onderwerpen: Wat is de onderbouwing voor de vergaande uitspraken in Baboesjka? Is het niet te pretentieus? Wordt al het andere niet aan de kant geschoven? Hoe zit het met de Kerkgeschiedenis? Is daar dan niet iets waardevols gebracht? En wordt de goddelijkheid van Jezus niet ontkent en/of wordt zijn plaats in het goddelijke verhaal niet ondergeschikt gemaakt? (Voor exacte bewoording: zie twitter.)

Prima vragen! Ik wil er serieus op ingaan. Een aantal vragen gaan over de methode, prenteties, onderbouwing, en mijn visie op informatie uit de kerkgeschiedenis. Daarom eerst een opmerking over het doel van mijn boek “Baboesjka”. Het is niet geschreven als academisch boek, maar als populaire theologie. Een boekje van een tientje dat je op een middag of avond door kunt lezen. De doelgroep kan variëren van de gewone gelovige zonder theologische bagage, tot de academicus die zich afvraagt hoe je academische theologie kunt klaarstomen voor “de straat” of “de kerkbank”. Het is echter makkelijker om een boek van 600 blz te schrijven met 1000 voetnoten zodat alles er in staat, maar dan zal niemand van mijn doelgroep het lezen en mist het zijn uitwerking. Voor verdieping verwijs ik naar de bijbehorende website, de mp’s van Wright, de bronnen achterin het boek. Wil iemand uit mijn mond horen wat de onderbouwing is, dan ben ik in te vliegen voor lezingen van 2 uur per avond, 2 tot 5 avonden. Maar zelfs dan mis ik natuurlijk informatie en onderbouwing. Het is niet mogelijk alles altijd te zeggen. Ik verwijs alvast naar de Prezi van mijn N.T. Wright cursus.

Er is dus onderbouwing genoeg. Ik heb Baboesjka geschreven in lijn van de theologie van N.T. Wright, Andrew Perriman, James Dunn, John Howard Yoder, Stanley Hauerwas en populaire theologen als Rob Bell en Brian McLaren. De onderbouwing loopt niet via de klassieke dogmatische lijnen, maar via “Narratieve theologie” en “Historisch-kritisch onderzoek”: Third Quest for the Historical Jesus en The New Perspective on Paul. En ik gebruik de visie van Yoder en Hauerwas (en de neo-monastieke ideeen van bijv. Shane Claiborne) voor de visie op Israel, kerk/community.

De klassieke dogmatiek begint bij “het wezen van God” “drie-eenheid” naar “schepping” “zonde” via “incarnatie” naar “verlossing”, “heiliging”, “kerk” en “eschatologie”. Als je geluk hebt zit daar nog iets van “Israël” tussen. Op deze dogmatiek zoals deze in de reformatorische en evangelische wereld gebruikt wordt heb ik grote kritiek. Maar nog meer kritiek heb ik op de populaire theologie die daarvan is afgeleid en zich heeft genesteld in de mindset van de doorsnee christen. De verbeelding is daardoor op z’n best te simpel geworden, maar op z’n slechts schadelijk of gevaarlijk. Begrijp me goed, ik ben niet tegen drie-eenheid, incarnatie en verlossing, maar ik bepleit een andere benaderingen die veel meer recht doet aan de bijbel, Jezus, de kerk en de missie. Baboesjka is geschreven om een alternatief te geven voor de verbeelding voor de gewone gelovige. Het beeld van de baboesjka moet afrekenen met de kloof-metafoor van zonde en rechtvaardiging of de twee-wegen metafoor van hemel, hel en kruis. Ik vind deze oude metaforen schadelijk voor het christelijk geloof en onze missie.

Ik doe dus een pleidooi om sytematische theologie op de achtergrond te schuiven en te kiezen voor een narratieve-historische benadering. Dit is tevens mijn antwoord aan Jan Wolsheimer (@eeuwigheid) op zijn twittervraag wat ik doe met de christologie en eschatologie.

Volgende vraag: Is het niet te pretentieus? Misschien wel. Maar ik ben er heilig van overtuigd dat we de uitdaging aan moeten van een shift in ons theologisch paradigma. Veel missionair bevlogen mensen en bloggers willen we vernieuwing van de kerk, maar niet van de theologie. Toch denk ik dat er zowel vernieuwing van de kerk en missie moet komen alsmede vernieuwing van de theologie. Sterker nog: Een boek als Baboesjka kan leiden tot een dynamische visie op de kerk van de toekomst! (Zie daarvoor Heerlijk Eenvoudig, mijn eerste boek en mijn volgende boek over de toekomst van de kerk.)

Ik wil het oude niet aan de kant schuiven met her-interpreteren van de oude bronnen. In mijn visie is er in de kerkgeschiedenis heel veel goed gedaan, gedacht en geschreven. Maar er is ook veel fout gegaan en verloren geraakt. Het mooie is dat we vandaag de dag meer informatie hebben over de tijd van Jezus en het historische jodendom dan 1800 jaar kerkgeschiedenis. Er was nooit aandacht voor Rabijnse literatuur, Josephus en veel oude geschriften zijn sinds kort beschikbaar of uit grotten en woestijnen naar boven gekomen. Dit geeft ons een schat aan informstie. De kerkvaders, Augustinus, Benedictus, Thomas, Luther, Calvijn en alle andere grote namen hadden die informatie eenvoudigweg niet. Mis-interpretaties van bijbelteksten zijn hen dan ook niet aan te rekenen, maar het is aan ons om wel te rekenen met de nieuwe historische informatie. Dat wil niet zeggen dat Baboesjka dus gelijk heeft… ik begin dan ook met de uitspraak van Wright: 1/3 van alles wat ik geloof is NIET waar… maar ik weet zelf niet welke 1/3 dat is. Ook ons interpreteren is feilbaar!

Over openbaring: ik ga inderdaad niet uit van het dogma: onfeilbaarheid van de schrift. Het zijn mensenwoorden en menselijke ervaringen van het mysterie “God”. Maar tevens is het een goddelijk verhaal waarin God werkelijkheid, zijn koninkrijk, doorbreekt temidden van menselijke verhalen. Daarmee is de bijbel een getuigenis van Gods werkelijkheid die op zijn initiatief doorbreekt. Gods woord dus, in de brede zin van het woord. En ja, dit is een andere positie dan de klassieke reformatorisch-evangelische visie, maar ook echt anders dan de vrijzinnige…

De vraag vaan de rol van Jezus kan ik duidelijk beantwoorden. Als je na het lezen van Baboesjka nog steeds denkt dat ik Jezus niet de belangrijkste plaats geef in Gods verhaal, dan zou ik zeggen: lees het boek nog een keer, want je hebt er niets van begrepen. Dat kan liggen aan je oude paradigma. Het oude paradigma gaat van schepping direct naar een alles-bepalende zonde”val”. Israel speelt daarna slechts een figuratieve rol als voorbeeld van hoe het wettisch niet is gelukt… om vervolgens via “incarnatie” naar de verlossing aan het kruis te gaan. Incarnatie is dan zeer belangrijk omdat Jezus vooral niet te menselijk of joods mag zijn (even gechargeerd) en dus speelt de drie-eenheid een sturende rol in het verlossingsverhaal.

Baboesjka moet juist begrepen worden vanuit de centrale rol van Israel en (na Jezus verlossing:) de kerk als instrument in Gods handen voor het alternatief van de “val” of “ballingschap van de wereld” of “crisis”. Zie het schema in hst.1. Je kunt de bijbel niet begrijpen als je Israel en de kerk niet serieus genoeg neemt. Heel Hst 2 en 3 gaan over de roeping van het volk als alternatief en de crisis binnen dit volk. Jezus neemt daarbinnen weer de allebepalende rol op zich. Hij identificeert zich met Israel en leeft, sterft en staat op als Israel. Dit geeft een frisse kijk op alle bijbelsteksten in het nieuwe testament. Ook Paulus komt hierdoor radicaal in een ander perspectief te staan.

De goddelijkheid van Jezus moet volgens Baboesjka ook verstaan worden vanuit het joodse perspectief en niet vanuit het klassieke dogmatische perspectief. Niet beginnen bij de drie-eenheid in de zin van “ousia” en “personae”, dat is mij te grieks-filosofisch. Het is prima om dat mee te nemen of het mysterie proberen uit te leggen, maar niet als uitgangspunt. Uitgangspunt moet het bijbelse verhaal zijn. Eventueel misverstaan van Baboesjka ligt volgens mij aan het ophebben van de “oude bril”. Het kost tijd en moeite om het nieuwe perspectief te zien.

Jezus is God, omdat er in het joodse wereldbeeld een kleine kloof is tussen het goddelijke en de schepping. We zijn als mensen ikonen, beeld van God, bijna aan God gelijk (Psalm 8). Natuurlijk is er dan het gevaar van afgoderij. Dat is dus ook een groot probleem in de bijbel (zie hst 3 in Baboesjka). Maar God verschijnt in de Geest, in het Woord, in de Thora, in de Sjechina, in de Wijsheid. Door Wijsheid (als soort tweede “persoon” van God om toch maar even de drie-eenheid te lenen…) is de wereld geschapen en tot die wijsheid is ze geschapen. De wijsheid is dan ook Gods kind. De mens in ook Gods kind, Gods zoon, Israel is Gods zoon, evenals de Koning of de Messias. Er is dus wel degelijk sprake van Jezus als Gods Zoon, maar dan op de joodse manier. Verschil: in de narratieve benadering gaat het om de “climax in het verhaal”. Gods ultieme ingrijpen in het verhaal geschied met het komen van Jezus, zijn leven, zijn dienen, zijn sterven, opstanding en troonsbestijging. Daardoor is Jezus “DE” zoon van God!

De narratieve benadering is lastig te volgen vanuit het traditionele perspectief, maar als je die paradigm-shift eenmaal hebt gemaakt dan vallen alle bijbelse puzzelstukje op z’n plaats. En dan wordt waarheid gevonden en vervolgens een visie op de kerk, eeuwigheid etc etc. Het is echt dynamiet!!En ja: daarmee verfrissend en uitdagend!

Laatste woord over eschatologie (vraag van Jan Wolsheimer). Veel vragen over de toekomst, hemel en hel, oordeel, eeuwig leven, nieuwe schepping en zelfs een rol voor de huidige staat Israel (1948) worden door veel christenen gelezen vanuit ons perspectief op de geschiedenis. We lezen alle profeten en apocalyptische verhalen met al het gewicht op ONZE toekomst. Dit keer ik helemaal om ik ben daar behoorlijk radicaal in. Met Wright zeg ik dat ALLE profetie en apocalyptische woorden van Jezus hun vervulling en doorgang hebben gevonden binnen de bijbelse-historische horizon. Baboesjka mist dus geen eschatologie… het IS in zijn geheel eschatologie. Natuurlijk is er het herstel van alle dingen: de nieuwe hemel en aarde, de opstanding van alles en allen, maar dat staat duidelijk in hst. 7. Van belang is het “einde van de ballingschap” de “nieuwe eeuw” en nieuwe schepping “in Christus”! Ik leg dus bijna al het gewicht op de climax van de eschatologie en die ligt in tijd al achter ons. Er is nieuwe schepping. Gods Koninrkijk is er reeds. Wij hoeven “slechts” onze “plaats te vinden in het bijbelse verhaal”. God doet de rest! Dit maakt ons niet minder belangrijk, want we zijn onderdeel van Gods alternatief: het herstelde volk. Daardoor is er geen plaats meer voor een joodse natie zoals veel christen-zionisten geloven. De weg van God is binnenste-buiten, vanuit Israel, naar alle volken en naar de hele schepping.

Mijn gebed is dat de metafoor van de Baboesjka een vernieuwing zal brengen in het geloofsleven van christenen en de missie van de kerk!

 

 

»

  1. Hoi Johan,

    Leuk dat je de vragen zo goed uitwerkt. Terecht geef je aan dat het lastig is om met een oude bril op een nieuwe manier te leren lezen. Omwille van de eenvoud (en het beperkte aantal bladzijden) ben je soms kort door de bocht en snij je oude dogma’s snel weg. Dat je dat doet is voor mij niet zozeer een probleem, maar zonder al teveel uitleg zal je visie al snel worden weggezet als ketters. Dat zou ik betreuren. Ik besef dat je je moest beperken, misschien had je dat ook moeten doen m.b.t. sommige scherpe zinnen (heb het boek niet bij de hand voor een voorbeeld) zodat lezers niet direct met hun hoofd tegen een blokkade aanlopen, maar je verhaal onbevangen kunnen doorlezen. Ik heb daar geen moeite mee, maar ik voorzie dat wel.

    Ik ga een heel eind met je mee, maar blijf wat steken op het punt van de eschatologie. Ik geloof niet in een spectaculaire eschatologische visie zoals veel evangelicalen voorstaan, zie een groot deel van de eschatologische teksten al reeds als vervuld, maar je bewering dat de climax van de eschatologie al achter ons ligt vind ik als theoloog wat lastig te vatten. Ik zou daar wel wat meer inhoudelijk over willen lezen om je gedachten te kunnen volgen. Als het klassieke christendom leeft vanuit de idee dat ‘het beste nog moet komen’ en jij zegt dat ‘het beste al is geweest’, dan is een gedegen uitleg op zijn minst op zijn plaats!😉

    Ik zou het erg leuk vinden om eventuele cursusavonden bij te wonen. Je avonden rondom Wright waren uitstekend, nu gaat het akelig dichtbij komen en zullen er vast veel vragen zijn!😉

  2. Ha Johan,

    Gefeliciteerd met je nieuwe boek!

    Ook ik ben op zoek naar waarheid. Anders dan jij misschien, kan ik die echter niet buiten de orthodoxie vinden. Die orthodoxie, in al haar breedte, geeft me bepaalde kaders,richting en houvast. Ik ben toch een kind van de evangelicale traditie en hoezeer ik me daar ook tegen afzet soms, er is genoeg daarbinnen wat ik waarderen en relativeren kan.

    In mijn beleving laten Wright, Volf, Hauerwas en co toch een deel van die orthodoxie achter zich. Begrijp me niet verkeerd: ik vind het boeiend, inspirerend en op veel punten leerzaam.
    Ik begrijp wat je bedoelt met die twee lagen en probeer die ook te integreren tot één verhaal. Maar bij meer populaire auteurs als McLaren en Bell (die ergens ook gewoon de praktische consequenties trekken uit de meer abstracte theologie van Hauerwas, Wright, etc.) vind ik het verhaal te eenzijdig worden, te smal, te mager. Het slaat door in haar focus op het hiernumaals en het horizontale perspectief. Ik mis letterlijk en figuurlijk het kruis.
    Voor mij zijn hemel en hel net zo’n reëel gegeven als de nieuwe hemel en de nieuwe aarde en is de visie van Luther op verzoening net zo belangrijk als die van Yoder, om maar wat te noemen.

    De woorden die je noemt, Koninkrijk, gerechtigheid, eenheid, duurzaamheid, verzoening, alternatieve mensheid ze zijn me uit het hart gegrepen. Daar gaat het niet om! Maar ik vind bij emerging theologen in het algemeen dat ze te optimistisch zijn als het gaat om het vestigen van het Koninkrijk en onze bijdrage daaraan hier en nu.

    Bij Wright kan ik me vnl niet vinden in zijn preterisme (als ik hem tenminste goed begrepen heb). Alle voorspellingen van Jezus zijn al vervuld? Nee, dat geloof ik niet. Ik heb een wat andere visie op de wederkomst en op Israël bijvoorbeeld.

    Bij Hauerwas heb ik vragen bij zijn omgaan met de Bijbel. Ik vind de narratieve theologie inspirerend, maar ook vrij willekeurig. Wat is nu uiteindelijk wel historisch waar en wat niet? De zondeval niet, maar de opstanding wel? Bij Hauerwas, als je zijn denken dóórtrekt, zit het gevaar erin dat de gemeente een democratie wordt, die beslist over wat waar is en wat niet en wat ethisch verantwoord is en wat niet.

    Chris Wright heeft een fenomenaal werk afgeleverd met zijn ‘The Mission of God’, naar mijn mening. Dat vind ik nu wel een voorbeeld van geslaagde synthese. John Stott is ook een theoloog die ik zeer kan waarderen.
    Bij Keller waardeer ik zijn missionaire drive en zijn aansluiten bij de klassieke orthodoxie. Maar ik waardeer ook zijn praktische gerichtheid en zijn pleidooi voor gerechtigheid.

    Ik vind het ook jammer dat orthodoxen-calvinisten-evangelicalen-missionals-emergers vaak zo op elkaar reageren en elkaar aanvallen. Een gezamenlijke zoektocht met respect voor elkaar vind ik mooi. Daarin moet ruimte zijn voor elkaar.

    Ik heb zelf ook nog lang niet alle antwoorden als het gaat om visie op de Bijbel, hemel, hel, verzoening, (homo)seksualiteit, etc. Niet de minste thema’s, waar simplistische antwoorden volgens mij dan ook niet bestaan. Een neo-calvinist als Mark Driscoll (of John Piper) vind ik dan véél te kort door de bocht gaan bij dit soort vragen en dat wekt vooral irritatie bij me op, maar Bell vind ik óók veel te kort door de bocht gaan.

    Enfin, ik ga je boek zeker lezen, heb ‘Heerlijk Eenvoudig’ ook met veel enthousiasme gelezen!

    Grtz,

    Daniel

  3. Johan, bedankt voor je antwoorden. Ik denk inderdaad dat veel van mijn vragen en twijfels voortkomen uit mijn huidige bril (ik ben er nog niet aan toe om die oud te noemen😉 ), en misschien moet ik het boek nog wel eens goed doorlezen.

    In ieder geval is je boek een aanleiding en uitdaging om te beginnen aan de boeken van Wright en de andere auteurs die je noemt. Als er een gelegenheid is om eventuele avonden bij te wonen zal ik dat zeker proberen! Je boek heeft mij geprikkelt!

  4. Mooie uitleg Johan. Ook mooi hoe Jezus op deze manier bijna verfrissend het middelpunt wordt van de geschiedenis en de toekomst. Dat was Hij al, maar hiermee hebben we een (nieuw) model of verhaal wat daar recht aan probeert te doen. Een nieuw model dat ook toegankelijker is voor mensen die meer beeldend of verhalend zijn ingesteld. En wat is er mooier als we hiermee nog meer mensen kunnen dienen terwijl we God meer recht doen met alles wat in ons is.

    Gelukkig helpt mijn zwakgeloven mij bij het verzwakken van het klassieke model. Ik denk dat dit historisch van waarde is geweest en sluit niet uit dat dit nog steeds van waarde kan zijn. In die zin wil ik mijn loyaliteit betuigen. Verabsolutering lijkt mij het grootste gevaar. Wanneer je op een “zwakke manier” naar de klassieke lijnen kijkt in al haar variatie, dan zie ik nog steeds een rijke schat aan inspiratie en voel ik mij op een persoonlijke manier verbonden. Maar “het” model is zeker niet dwingend prescriptief. Vanuit de liefde gezien en de persoonlijke relatie met God via Jezus Christus in de navolging krijgt alles gerelateerde- of relatieve waarde.

    Maar mijn zwakgelovige blik zal ook niet gelijk “jouw” model als absoluut accepteren. En gelukkig begin je zelf met de verzwakking die Wright ook in zijn werk aanbrengt. 1/3 van wat ik zeg is niet waar, wat ons interpreteren onfeilbaar maakt. Schitterend! Maar dit leidt gelukkig niet tot relativisme, want met onze interpetaties moeten we het doen. En als er nieuwe informatie op ons pad komt (in de vorm van rollen uit grotten) dan vraagt dit om een eerlijke hernieuwde interpretatie. Voortschreidend inzicht… Daar dragen we persoonlijk en gezamenlijk verantwoordelijkheid voor en daarmee dienen we God en elkaar in naastenliefde.

    De conclusie dat alles zijn vervulling en doorgang hebben gevonden binnen de bijbelse horizon lijkt me nog wel een punt van kritiek waard. Of alles zijn vervulling heeft gevonden kan ik nog moeilijk beoordelen. Dan moeten we alle eschatologie nagaan en plaatsen bij historische gebeurtenissen en dat is vrij lastig en ook weinig zinvol. Mijn moeite – en die weet je inmiddels wel – is de afgeslotenheid die daar plaatsvindt. Immers zelfs als alles zijn vervulling of toepassing heeft gekregen binnen bijbels-historische horizon dan laat de bijbel mij ook nog zoiets zien als gelaagdheid in vervulling. Dat betekent de mogelijkheid tot meerdere (al dan niet gedeeltelijke) “vervullingen”. Bijvoorbeeld de geest die op alle vlees wordt uitgestort volgens Joël, past Petrus toe op de uitstorting van de Heilige Geest. Maar aangezien daar nog niet sprake is van alle vlees, kan de profetie voor mij ook nog wijzen op een later tijdstip voor verdere vervulling. Dit geeft een meer dynamisch interpretatiemodel en meer ruimte om onbevangen met bijbelwoorden om te gaan in mijn leven met God. Dit spreekt mij meer aan en dit vindt ik meer recht doen aan de bijbel. Maar ik sta altijd open voor goede argumenten.

    Aangezien ik geen krachtige bijbelse argumenten voor deze preteristische visie heb kunnen lezen (in H7), blijf ik toch van mening dat “de harde grens dat alles reeds is vervuld” nog teveel een postmoderne tegenreactie op het geweld van de metafysica. De metafysica in de vorm van eschatologie die vooral wijst naar een toekomende gebeurtenis verdiend ook een tegenreactie door ook meer stil te staan bij concrete historische gebeurtenissen. Dat is de grote winst van de Historical-beweging. Gabriel Marcel gebruikt hiervoor de term “uitwonen”. Niet te snel doorsteken naar een zogenaamde metafysica of geestelijke werkelijkheid buiten onze werkelijkheid. Het gaat om een geestelijke werkelijkheid (zoals hemel en hel) in onze werkelijkheid en verder. Dat lijkt me een reactie op postmoderne eenzijdigheid.

    Maar om dit nu absoluut te stellen is mij veel te immanent (om maar even een oud woord te gebruiken) en het lijkt me ook niet te verdedigen. Ik laat graag ruimte voor latere vervulling en sluit ook niet uit dat daarin Gods plan met Israel ook doorloopt en in Christus tot een goed einde komt.

    Als de natuurkunde op dit moment al werkt me 10 dimensies in hun snaartheorieën bij de ontwikkeling van een theorie van alles, dan wil ik zeker niet uitsluiten dat voor zo’n onvoorstelbaar rijk boek als de bijbel is, er bij het unificeren van theorieën openheid mag blijven voor meerdere dimensies.

    Maar kom gerust met een verhaal waaruit het tegendeel blijkt. Daar sta ik open voor🙂

    Verder mijn complimenten voor je nobele arbeid en ik lees gewoon weer door in Baboesjka.

    grote groet,

    Ronald

  5. Hey Johan (en andere meelezenden),

    Baboesjka heb ik nog niet gelezen, dus kan daar nog niet helemaal op ingaan. Heb me wel al in Wright verdiept (ook via jouw lezingen), en in Hauerwas en Yoder.

    @Daniel: leuk om je reactie te lezen! Vooral omdat ik in jouw boek ‘De ontdekking van het koninkrijk’ (wat me erg raakte) voor het eerst hoorde van de theologen waar je nu zelf op ingaat. Ik herken de vragen die hier spelen (hiernamaals, eschatologie, etc.). Verder vraag ik me wel af wat je precies verstaat onder orthodoxie en in welke zin Hauerwas, Wright etc. hiervan afwijken. En by the way: Hauerwas heeft niet zoveel met democratie, dus ik vraag me af of de gemeente die richting uitgaat in zijn visie.;)

    Al met al zijn het spannende uitdagingen. Ik merk dat deze theologie me erg inspireert en tegelijkertijd vind ik het gevoel van 1800 jaar lang vergissingen in de kerkgeschiedenis wat benauwend. Of we moeten postmodern zeggen dat we vandaag de dag met een andere theologie moeten werken en dat wat eerder gezegd werd voor die tijd ook juist was. Maar zo’n paradigmashift is natuurlijk wel drastisch.🙂

    Veel wijsheid!

    Groet,
    Daan

  6. Hey Daan,

    Leuk je hier te ontmoeten!🙂

    Tof dat mijn boek je geraakt heeft. Het klopt zeker dat daar ook de invloed van theologen als N.T. Wright en auteurs als McLaren in doorklinkt. Ik vind ze dan ook erg inspirerend en ze vragen aandacht voor terreinen waar de Kerk het de afgelopen jaren teveel heeft laten liggen. Het is goed dat ze die eenzijdigheid aan de kaak stellen, maar vervolgens sla je dan weer gauw door in een andere eenzijdigheid. Nu vind ik Wright niet reactionair, maar sommige van zijn discipelen soms wel een beetje.😉 Pas hoorde ik iemand zeggen: in tijden van crisis slaan we snel door naar extreem links of extreem rechts (zie de politiek!), maar het gulden midden behouden is moeilijk. Geldt dat ook niet een beetje voor de Kerk?
    Ik vind het juist een spannende vraag: hoe houd je die twee lagen, waar Johan het over heeft, bij elkaar?

    Natuurlijk probeert Johan dat ook in zijn verhaal (denk ik, want ik moet Baboesjka nog lezen). Maar ik merk dat ik het teveel vind doorslaan naar een héél groot verhaal, waarin we allemaal kleine onderdelen zijn, maar wel heel erg ons best moeten doen om dat verhaal en de wereld te redden. Daarbij mis ik klassieke thema’s als individuele zonde en schuld, levensheiliging, je persoonlijke relatie met God, de werking van de Heilige Geest, etc.
    God lijkt in dit verhaal meer op een afstand te komen staan. Hij is niet meer echt betrokken bij mijn leven. Nou, mijn doelgroep kan niets met zo’n verhaal. Als ik in de gevangenis preek, zitten mensen echt niet te wachten op een verhaal over een betere wereld. Dat verhaal brachten theologen in de jaren zestig en zeventig ook. Maar ik kan zelf ook niet zoveel met alleen maar horizontalisme. Het berooft me van hoop.

    Wat betreft Hauerwas: volgens mij is hij gewoon heel postmodern. Hij pikt uit alle tradities wat mee (en da’s ook mooi!), maar eindigt ermee dat de gemeente de Schrift interpreteert en stelt zo de gemeente boven die Schrift. Tenminste, dat gevaar zit er in en daar heb ik moeite mee. Want wij hebben nogal eens de neiging om de Bijbel te gebruiken voor ons eigen gelijk en zo de Schrift als onze Tegenstander te ontwapenen. Daarnaast, maar dat is mijn indruk en misschien doe ik hem hiermee geen recht, begrijp ik ook van hem dat de Evangeliën geen historisch betrouwbare verslagen zijn, maar meer het beeld dat de eerste gemeente van Jezus Christus gecreëerd heeft. Volgens mij komt daarmee de hele orthodoxe visie op de Schrift als een eenheid op losse schroeven te staan.

    Bij Wright vraag ik me wel eens af, wat er nu van het Koninkrijk te zien is. Ik zie er soms maar weinig van om me heen. Volgens mij is de gebrokenheid van deze wereld intens groot en bakken wij er niet zoveel van. We zijn geroepen voor het Koninkrijk van God en kunnen daar soms iets van proeven en het werkt het door ons heen, maar wat de wereld echt nodig heeft is de Wederkomst. Dat werkt bij mij niet uit: ‘Stil maar wacht maar, alles wordt nieuw’, maar juist dat ik me nu met hart en ziel wil inzetten voor Jezus, die deze wereld gaat herstellen en voor dat Koninkrijk, dat is én nog komen moet. God wil ons gebruiken om mensen bij Jezus te brengen, die de wereld redt; Hij roept ons niet om zelf de wereld te redden.

    Tot slot heb ik er ook moeite mee om 2000 jaar kerkgeschiedenis aan de kant te schuiven alsof de Geest daarin niet gewerkt heeft en we nu ineens tot heel andere inzichten gekomen zijn. Zeker, we weten meer, maar wat weten we meer? We hebben meer ontdekt over de Joodse context van Jezus, de Essenen etc. Bij mij leidt dat niet tot de conclusie dat Jezus zich puur en alleen beperkte tot die context en al zijn voorspellingen rond 70 vervuld zijn.
    Ik erken ook wel dat we de Bijbel door een bepaalde bril lezen, maar is dat niet altijd zo? Nu gaan we hem dan lezen door een postmoderne bril en we proberen ook nog die Joods bril op te zetten. Prima, maar mij bekruipt soms het gevoel dat dat impliceert dat mensen met een andere bril dan een achterhaald of verouderd geloof beleven. Terwijl ik me juist zeer verbonden voel met de kerk van alle tijden.

    Enfin, het neemt niet weg dat ik al die nieuwe inzichten buitengewoon boeiend en prikkelend vind en ik graag bijleer!

    Grtz,

    Daniel

  7. Johan,

    Heb Baboesjka inmiddels gelezen. Barst van de vragen. Herken me in veel van de opmerkingen en emoties hierboven. Het zal nog wel even duren voordat ik de fundamentele mind-shift die je beschrijft, begrijp – in ieder geval deel ik je huiver om te kiezen tussen fundamentalistische orthodoxie en vrijblijvende vrijzinnigheid, en je verlangen naar inclusiviteit als het gaat om de naaste en exclusiviteit als het gaat om Jezus. Ik probeer de 26e aan te schuiven🙂

    Henk

  8. Wat meespeelt is dat de praktische theologie van Hauerwas en MacLaren plaatsvindt in de Amerikaanse context. En die resultaten behoeven echt contextualisatie om ze te kunnen begrijpen, laat staan toepassen op de situatie in Europa. Onze situatie is echt anders.

    Een 1-op-1 overnemen van hun woorden zou getuigen van een naïviteit die we niet willen bij het lezen van de bijbel, maar dan ook niet in de praktische theologie.

    Dit vertaalprobleem speelt m.i. minder bij de bijbelse theologen zoals Wright. Voor de ethiek zou ik dan denk ik ook eerder zoeken bij Hays, bijvoorbeeld The moral vision of the New Testament. Een bijbels theoloog, die je het etiketje post-liberaal zou kunnen opplakken.

  9. Afgelopen weekend heb ik Baboesjka gelezen. Geen onbekend verhaal meer voor me, maar toch erg mooi om het weer te lezen! Daniël de Wolf en anderen stellen wel een aantal vragen die ook bij mij wel blijven hangen, ik citeer er een aantal en stel zelf ook een aantal vragen:

    1. Daniël de Wolf: ‘Ik mis klassieke thema’s als individuele zonde en schuld, levensheiliging, je persoonlijke relatie met God, de werking van de Heilige Geest, etc.
    God lijkt in dit verhaal meer op een afstand te komen staan. Hij is niet meer echt betrokken bij mijn leven. Nou, mijn doelgroep kan niets met zo’n verhaal. Als ik in de gevangenis preek, zitten mensen echt niet te wachten op een verhaal over een betere wereld.’

    Wellicht ben ik te vroeg om hier een vraag over te mogen stellen (ik heb immers nog geen baboesjka’s en een zeepkist gekocht om de straat op te gaan, haha), maar wat ik me wel afvraag is hoe je dit verhaal precies overbrengt. Ten tijde van de apostelen kwamen bosjes mensen door slechts één verhaal tot bekering (althans, dat is het beeld dat Handelingen mij geeft). Bij dit verhaal zie ik eerder een situatie ontstaan, dat door een lange moeizame weg van getuigen door daad en woord, bij mensen een langzaam groeiend besef ontstaat van het Koninkrijk van God. Misschien is dat laatste ook wel meer de manier van deze tijd.

    2. Daniël de Wolf: ‘Bij Wright vraag ik me wel eens af, wat er nu van het Koninkrijk te zien is. (…) maar wat de wereld echt nodig heeft is de Wederkomst.

    Ik zou me kunnen inbeelden dat het evangelie van het koninkrijk zich over de gehele aarde zal verspreiden, en het ‘Onze Vader’ (Uw koninkrijk kome, en Uw wil geschiede in de hemel, zo ook op de aarde) overal weerklank zal vinden en dat dit vervolgens in de praktijk gebracht zal worden. Mijn hoop hierop is echter klein, aangezien mensen nog steeds niet lijken te veranderen en niet lijken te leren van de geschiedenis. Dan lijkt het me realistischer dat we inmiddels de cycli van de baboesjka’s opnieuw aan het doormaken zijn: De kerk in crisis. Wat is Gods oplossing voor dat probleem?

    Misschien is dit wat pessimistisch. Ik geloof ook dat hoop doet leven en veel heilzamer is voor een mens. Ook geloof ik de komst van Jezus echt iets bewerkstelligt heeft. Maar de vraag ‘Wat is er nu echt veranderd?’ blijft toch steken. Misschien moet ik me dan toch maar onderwerpen aan de evangelieverhalen, waarin gesteld wordt dat het Koninkrijk van God bewust gezocht moet worden en zich niet opdringt. En dan toch de hoop vasthouden dat er uiteindelijk recht over alle onrecht gedaan zal worden. Maar daarvoor lijkt een ingrijpen van God, de wederkomst toch echt nodig.

    In het verlengde van deze vraag ben ik wel benieuwd hoe in deze visie het oordeel van God over de mensen zijn plaats krijgt. Het nieuwe testament spreekt over ‘de rechterstoel van Christus’ en ‘de grote witte troon’ en in de evangeliën worden nog veel meer metaforen met betrekking tot een oordeel gegeven. Vroeger is me met regelmaat uitgelegd dat de ‘rechterstoel van Christus’ gaat over de beoordeling van de werken van gelovigen (1 kor 3) en de grote witte troon over het laatste oordeel hoofdzakelijk over ongelovigen. Hiermee kan ik niet zoveel meer, maar het blijft interessant waar het rechtvaardig oordeel van God een plaats heeft in dit verhaal.

    3. Ronald over de de stelling dat alle profetieën die Jezus uitgesproken heeft reeds vervuld zouden zijn: ‘Immers zelfs als alles zijn vervulling of toepassing heeft gekregen binnen bijbels-historische horizon dan laat de bijbel mij ook nog zoiets zien als gelaagdheid in vervulling. Dat betekent de mogelijkheid tot meerdere (al dan niet gedeeltelijke) “vervullingen”.’

    Als we alles zouden nuanceren zou het zeer moeilijk zijn om een punt te maken, dat besef ik, maar het bovenstaande lijkt me toch wel iets om te overwegen: Moeten we echt alle eschatologische uitspraken van Jezus als vervuld beschouwen?

    4. Een andere prangende vraag die bij mij opkomt gaat over het onderscheid tussen gelovigen en ongelovigen. Het is me duidelijk dat de gemeente van Christus geroepen is tot een zegenend volk voor de gehele wereld. Dit vergt een tweetal zaken:
    – Dit alternatieve volk is te onderscheiden van de rest van de mensheid, vormt een aparte groep te midden van de wereld.
    – Dit volk heeft de rest van de wereld iets te bieden en zal dus kracht van God moeten ontvangen om ook daadwerkelijk ‘heiliger’ te zijn, en vaardig in goede werken te worden.

    De vraag is: Kan de kerk, met hulp van God, aan deze twee voorwaarden voldoen? Het eerste vergt namelijk een commitment, een duidelijke identiteit en toetreding. Het tweede blijkt lastig te verwezenlijken. Er zijn juist veel mensen die afknappen op het geloof, omdat de kerk uiteindelijk weinig of zelfs niets beter is dan de wereld daarbuiten. Ik heb altijd mijn bedenkingen bij mensen die vervolgens zeggen: ‘Ja maar dat is die specifieke kerk, en die doen dat en dat verkeerd. Als ze dit en dit zouden gaan doen, minder lauw worden enz., dan zouden ze wel een lichtend licht zijn’. Dat is naar mijn inzien te gemakkelijk, want zo snel en makkelijk veranderen mensen niet (of ben ik te ongelovig).

    De Heilige-Geest wordt hier vaak als sleutel gezien: die geeft eenheid en geeft kracht om te veranderen. Echter, als er iets niet eenduidig is, dan is het wat mij betreft de Heilige-Geest. Mooi om een theorie te hebben dat Hij woont in iedere gelovige, maar in de praktijk zie ik niet zo’n bijster groot verschil met de rest van de wereld.

    Het zijn stuk voor stuk vragen die ik nog een plek probeer te geven, maar wellicht kun jij, Johan, of iemand anders een schop in de goede richting geven.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s