Anders Verder

Standaard
Anders Verder

Anders Verder | Fluïde & Netwerk kerk

In het boek “Anders Verder” van Rene de Reuver wordt een pleidooi gehouden voor nieuwe vormen van kerk-zijn in een zgn “Mixed Economie of Church”. In Engeland is men reeds enkele jaren bezig met experimenten op kerkelijk gebied onder de naam “Fresh Expression of Church”. Hoe kunnen er in Nederland nieuwe expressies van kerk komen in een netwerk-tijdperk? Zijn er fluïde vormen van kerk mogelijk?

Om dit te onderzoeken maak ik gebruik van drie elementen:
– Inhoud: Wat is de theologie, het verhaal voor nieuwe vormen van kerkzijn? Voor het formuleren van de missie van de kerk maak ik gebruik van “the Third Quest fot the Historical Jesus” en sluit ik aan bij het boek Anders Verder: de kerk als vernieuwingsbeweging van de Geest.
– Context: Wat is de culturele context van vandaag? Voor de context van vandaag ga ik in op actuele onderwerpen als post-modernisme, post-christendom, de netwerkcultuur, internet en sociale media.
– Toekomst: welke toekomstig ontwikkelingen staan ons te wachten en kunnen we daarop anticiperen? Voor dit gebied ga ik uit van een onderzoek dat ik doe voor de PKN: Scenario Thinking. Welke onzekerheden zijn de drijvende krachten voor innovatie?

Inhoud
Op bladzijde 96 van Anders Verder wordt er kritiek uitgeoefend op de theologische drijfveren van Fresh Expressions. Fresch Expressions gaat kritiekloos om met de term “Missio-Dei” waarbij de kerk het model van Incarnatie volgt: De kerk volgt het voorbeeld van Christus en incarneert in een nieuwe context. James Dunn plaats de kerk echter in het vernieuwingswerk van de Geest: Door Christus wordt Israel opnieuw geroepen voor haar oorspronkelijke missie. De hele inhoud van de bijbel met betrekking tot Israel en haar roeping komt op deze manier beter tot haar recht in de missie van de kerk. Geen grote tegenstelling tussen oud en nieuw, maar vernieuwing.

Zelf gebruik ik graag de metafoor van de Baboesjka. Vier poppetjes als vier langen van het grote verhaal. De eerste (buitenste) laag is het geloof in God als schepper, de goede schepping, maar ook de corruptie, de machten, de chaos en de zondigheid binnen de schepping. De bijbel is van begin tot einde een verhaal waarbij machten als Egypte, Babel en Rome een rol spelen, een verhaal van de hele schepping, zowel cultuur als natuur, een verhaal van schoonheid, ritme en verwondering als een verhaal van vervreemding, verlies en dood.

De tweede laag in het verhaal is de uitverkiezing van Israel als Gods alternatieve mensheid. In de traditionele theologie wordt er meestal gesproken van de Val en vervolgens de oplossing in Christus. In de bijbel is er sprake van de oplossing in Abraham en de roeping van een volk. God roept en bevrijdt dit volk en formeert haar. Ze ontvangt de rechtvaardig wetten en mag leven in het beloofde land onder Gods goede zegen.

De derde laag in het verhaal is de crisis welke ontstaat binnen Gods volk. Ze is zelf zondig, corrupt en ze streeft zelf naar macht en imperialisme. Uiteindelijk gaat ze zelf in ballingschap en heersen de machten met hun goden over haar. Dan komt het verlangen naar Gods rijk, de hoop op herstel, vergeving van zonden en nieuwe schepping. De profeten spreken over de komende koning en het einde van de ballingschap.

De vierde laag, de kern, is de komst van dit koninkrijk in haar Messias: Jezus van Nazareth. Jezus brengt dit rijk op zijn manier, zijn agenda. Hij vergeeft, herstelt en legt een nieuw fundament in de bergrede. Jezus verlost met zijn leven, zijn dienen, sterven en opstanding het volk uit haar ballingschap.

Daarna ontvangt dit vernieuwde volk de levend makende Geest en erkent ze Jezus als verlosser en heer (derde laag). De volken komen tot het vernieuwde Israel en vormen 1 volk aan 1 tafel. Zo is de missie van Israël hersteld als alternatief volk (rondom doop en avondmaal).   Dit is de tweede laag. Uiteindelijk hoopt en gelooft ze in de val van de machten, het herstel van alle dingen. Uit deze hoop leeft ze. (vierde laag).

In Anders verder worden deze nieuwe theologische inzichten (van oa. Dunn en Wright) niet verder uitgewerkt. Vaak wordt er gesproken van het komende koninkrijk van God. In de lijn van oa. Wim Dekker wordt termen als kerk en koninkrijk, verlossing en heiliging, nieuwe schepping en vergeving tegenover elkaar gezet. Volgens mij zijn ze allen te herleiden tot Gods vernieuwende werk in Israel door de Zoon en de Geest. Een verhaal!

Context
De veranderingen in de cultuur gaan erg snel. Het is niet mijn bedoeling om de kerk aan te passen aan de cultuur of er in op te gaan. Geen strategische of pastorale keuzes. Het is wel goed om te begrijpen dat de kerk erg aangepast was aan contexten uit het verleden. Zo was de kerk erg “modern”. Soms was ze liberaal en aangepast aan moderne inzichten of juist fundamentalistisch als andere knieval voor verlichtingsdenken. Vaak ging ze mee met culturele veranderingen in stad en dorp. Zowel sociologische als filosofische verandering zorgen dat de kerk geen kader meer heeft. Hierdoor ontstaat er geen kerk als welbewuste “counterculture” of een kerk die “tegenover” de wereld staat. Het is gewoon een dode massa zonder creativiteit, zonder leven.

Het postmodernisme laat zien dat de arrogantie van het modernisme en het verlichtingsideaal niet het laatste woord heeft. Sterke kennistheorieën, helder concepten over de staat en ander grote verhalen blijken vaak powerhouses. Ook de kerk heeft hier eeuwenlang aan meegedaan. Controle, christendom-imperialisme en fundamentalisme/liberalisme zijn uitingen van deze tijd. De postmoderne mens pikt dit niet langer en zoekt naar alternatieven. Niet dat de alternatieven per definitie meer “waar” zijn, maar ze zijn een aanklacht tegen het oude.

De hedendaagse mens is meer en meer post-industrieel: niet meer in een duidelijke top-down organisatie waarin de lijnen helder zijn en leiderschap duidelijk. De nieuwe wereld in plat, netwerk-georienteerd en autoriteit komt van onderop. Mensen zijn eigenaar, willen co-creëren en delen kennis en kunde.

Nederland (en Europa) is post-christelijk. Het christendom heeft (gelukkig!) haar macht verloren en is steeds minder relevant voor het leven van alledag. Dat heeft ze aan zichzelf te wijten. Nog steeds geven veel theologen de schuld aan de “secularisatie”. Persoonlijk vat ik post-christendom op als een enorme zegen, een kans en een uitdaging. Opnieuw creatief worden als minderheid, nieuwe wegen zoeken. Zonder arrogantie van bekeringsdrang, betweterigheid of macht. Naast de ander en de wereld kunnen dienen met de hoop die in ons leeft.

De wereld is globaal: niet langer is het dorp of de wijk de sociale context. China, Amerika, Hollywood, McDonalds, Brussel, de betuwelijn, schiphol, de HSL, Internet en sociale media, TV en de App-Store. Vele nieuwe contexten laten zien dat de wereld een dorp is.

We leven in netwerken: de buurt en de wijk, familie ver weg, de sportclub, de school, het werk, de vrijwilligersorganisatie, de vrienden op internet, etc etc. Sociale verbanden zijn fluïde.
Internet is vandaag een verhaal apart. Door sociale media, internet, glasvezel en kabel, mobiele apparatuur worden we meer en meer digitaal. Kennis en ervaringen worden in zeer snel tempo gedeeld en nieuwe verbindingen ontstaan. Dit is vooral een positieve kracht.

Toekomst
Vanuit Scenario Thinking kun je de vraag stellen: wat zou er met de kerk gebeuren als…
… als de economie volledig ineen stort (of niet)
… als er een enorme terroristische aanslag komt (of niet)
… als de wereld duurzaam om leert gaan met energie en afval (of niet)
… als we welvaart eerlijk leren verdelen (of niet)

Deze en talloze andere onzekerheden zijn van groot belang voor de wereld van morgen. Het zou vreemd zijn als we als kerk al onze papieren zetten op technologische ontwikkelingen, een cyber-cultuur als er straks mogelijk een enorme crisis komt die een einde maakt aan de technologische vooruitgang. Het zou vreemd zijn als we denken dat de westerse verzorgingsstaat en de vrijheid een gegeven is. Het zou vreemd zijn als alleen maar kijken naar de huidige context. Misschien is er strak juist grote behoefte aan nieuwe sociale verbanden en onderlinge zorg?

Vanuit Scenario Thinking kunnen we ook creatief nadenken over de vraag naar sociale cohesie (zoals binnen een kerk). Nu is er al een shift aan de gang van community oude stijl naar nieuwe stijl. Binnen de community oude stijl was het wij vooraf aan het ik. Ze was groot en dominant. Het ik moest zich schikken aan het wij. De kerk is daarvan een prima voorbeeld.
Het nieuwe wij wordt gedragen door individuen die er voor kiezen zich in te zetten voor iets waar ze ook eigenaar van zijn, waar ze aan mee kunnen scheppen. Autoriteit binnen het nieuwe wij ontvang je van onderaf en is niet gegeven met een positie zoals de predikant of KR in de kerk. Toch is het nieuwe wij niet tegen gezag of anti-autoritair.

Fluïde- en netwerkvormen van kerk-zijn
Concreet zijn er nu al nieuwe expressies van kerk in opkomst. De nieuwe vormen worden meer bestempeld door de sterke inhoud, het verhaal dan door de vorm. De vorm is bijproduct van de sterke inhoud en de context/toekomst.
Het sterke verhaal wordt verteld door “De Zevende Regel”. Een nieuwe “monastieke” leefregel bestaande uit zeven kleuren of zeven reisgenoten.


– Wit | De Verteller – Gods grote verhaal van vernieuwing en verlossing.
– Geel | De Zus – De nieuw eenheid in onderlinge steun
– Paars | De Dirigent – Gods ritme/hartslag in natuur en liturgie
– Groen | De Kokkin – De verbinding met de schepping, het lichaam en klimaat
– Blauw | De Monnik – De verbinding met de geest, stilte, innerlijk en verwondering
– Rood | Het Kind – De zorg voor de kwetsbare, de minste willen zijn.
– Oranje | De Rechter – De hoop op Gods rechtzettende handelen.

Verschillende expressie van kerk-zijn:
– Netunity: combinatie van netwerk en community: vele verschillende expressies, groepen, events, projecten in verschillende netwerken. Binnen deze netwerken ontstaan nieuwe verbanden en community. Nieuwe inhoud en een sterk verhaal zorgen voor zowel creatieve diversiteit als verbindende eenheid. (bron: onderzoek CHE studenten voor Blossom030)

– Stadskloosters: een fysiek, solide centrum in een stad kan een functie krijgen als knooppunt, trainingscentrum, bibliotheek, expressieruimte voor kunst en muziek, leefgemeenschap als alternatief, stiltecentrum voor retraite en bezinning, etc etc. Momenteel wordt gewerkt aan Stadsklooster in Utrecht en Rotterdam. Maar ook oudere en andere leefgemeenschappen of organisatie kunnen soortgelijke initiatieven ondernemen.

– ZevenLevens: ten website en app-based game vanuit De Zevende Regel. Via opdrachten, samenwerking, uitdagingen groeit de ervaring van de deelnemer en ontvangt hij feedback, experience point en badges. Gamification is een tool net als een cursus of een kerkelijk programma. Alleen nu als nieuwe expressie vanuit een virtuele wereld. Wel is de verbinding tussen online en offline erg belangrijk. Middel is ook hier geen doel op zich maar wel een katalysator. Lancering medio 2013.

De Prezi:

anders-verder

Meer info:
http://www.dezevenderegel.nl
http://www.heerlijkeenvoudig.nl
http://www.hetnetwerk.net
http://www.blossom030.nl
baboesjka.wordpress.com

Op Twitter:
@iPadstor (Johan ter Beek)
@DeZevendeRegel
@HeerlijkEenvoudig
@Baboesjkaboek
@Blossom030
@ZevenLevens (nog niet actief)

»

  1. Pingback: Anders Verder « Inger van Nes

  2. Pingback: Anders verder: Spiritualiteit van de kwetsbaarheid « VRIJSPRAAK

  3. Pingback: Anders verder met de piritualiteit van de kwetsbaarheid « VRIJSPRAAK

  4. Pingback: Anders verder met de spiritualiteit van de kwetsbaarheid « VRIJSPRAAK

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s