New Calvinism vs. Emerging Church

Standaard
New Calvinism vs. Emerging Church

(Artikel geschreven voor CV-Koers, haalde het blad nooit…)

In Time Magazine worden 10 ideeën onder de loep genomen die de wereld aan het veranderen zijn. Tot mijn grote verbazing kwam ik de term “New Calvinism (Nieuw Calvinisme)” tegen. Hieronder verstaat Time de hippe, cultuurrelevante nazaten van Calvijn.  Time noemt Mark Driscoll en John Piper als voorbeelden. Er bestaat veel verwarring over de term “Nieuwe Calvinisme”. Wat verstaat men er onder?

–       Verwar deze stroming niet met “Neo Cavinisme”, de stroming van Abraham Kuyper, Herman Bavinck en Herman Dooyeweerd. Theologen en filosofen met een grote visie Gods souvereiniteit en visie op de verhouding tussen staat en kerk, christelijke filosofie (wijsbegeerte de wetsidee) en hervormingen in de dogmatiek. Dit Nieuwe Calvinisme wint in de VS aan invloed omdat secularisatie vraagt om nieuwe verhoudingen tussen kerk, staat en wetenschap. De Nederlandse theologen waren naar mijn mening actief in een dominante christelijke cultuur en onder invloed van de optimistische geest waarin Europa verkeerde aan het begin van de vorige eeuw. De VS is misschien op een vergelijkbaar punt, maar Europa is al lang in een post-christelijk en postmodern tijdperk beland waarbij dit “Neo Calvinisme” waardevol, maar m.i. veel te optimistisch is.

–       Het Nieuwe Calvinisme uit Time is meer een Neo-Puriteinse stroming. Charles Spurgeon, John Bunyan en Martin Lloyd Jones bewandelen een meer bevindelijk, piëtistische route van Calvijn naar Calvinistische Baptisten zoals Piper. “Evangelicals” in de VS, maar ook in Nederland voelen zich thuis bij deze orthodoxe stroming die nu door Mark Driscoll een cool mega-church jasje krijgt. Deze stroming wil ik bekijken en vergelijken met “Emerging Church”.

Het Nieuwe Calvinisme bouwt voor op de reformatorische traditie van Johannes Calvijn. Mark Driscoll zegt zelf dat hij staat in de lijn van de Calvijn en Spurgeon, Fransis Scheaffer en Billy Graham, D.A. Carson, Tim Keller en John Piper. Veel bekende en betrouwbare namen maar nu ook cultuurrelevant. Ze zijn niet alleen gereformeerd maar ook succesvol. Ze zijn missionair actief en planten kerken. Nieuwe Calvinisme ontleent zijn kracht door een krachtige en duidelijk visie op de God en bijbel, de cultuur en de missie van de kerk. Het waarschijnlijk een oversimplificatie maar in de basis komt het hier op neer: De bijbel is God woord waarmee we belijden dat God de mens heeft geschapen om in relatie tot de cultuur en natuur te staan. De zondeval maakt echter definitief scheiding tussen God aan de ene kant en de gevallen mens, cultuur en natuur aan de ander kant. Maar door Gods evangelie: Jezus die sterft voor de zonden van de mens, wordt de mens gerechtvaardigd, gered en ontvangt hij door Jezus opstanding en gave van de Geest opnieuw de genade om God werk te doen. Deze schept een duidelijk visie op wat evangelie is, en vooral, wat het niet is. Nieuwe Calvinisme heeft een uitgesproken negatief beeld van de in zonde gevallen mens, cultuur en natuur, maar ook een heldere oplossing voor het probleem. De mens moet via de vergeving van zonden gered worden om zo weer relevant te kunnen worden in de gevallen cultuur en natuur. Dit schept duidelijk grenzen en procedures. Kerken zijn bij uitstek de bemiddelaars van deze heldere concepten. Daarom denk ik dat deze kerken een aantrekkingskracht hebben in tijden van grote complexiteit, onrust en bedreigingen. Als deze beweging met oude papieren ook nog eens verstand heeft van de hedendaagse culturele problemen en zelf ook hip en cool kan zijn is er een basis voor succes. New Calvinism Rocks, letterlijk en figuurlijk.

Binnen de Nieuwe Calvinistische hoek heeft men zorgen over een andere stroming die veel aandacht krijgt: de Emerging Church. Waren de eerste Emerging Churches lounge kerken, met banken en wierook, een soort Willow Creek met kaarsen om een goed gesprek te hebben met postmoderne zoekers, de laatste 10 jaar is deze beweging in razendsnel tempo volwassen geworden en maakt zijn ook diepe theologische claims die een serieuze bedreiging / uitdaging vormen voor de Nieuwe Calvinisten. John Piper, D.A. Carson en Mark Driscoll verzetten zich met kracht tegen Emergers en hun theologen.

De Emerging Church baseert zich de laatste jaren op theologen als Stanley Hauerwas, Walter Brueggeman, Scot McKnight, James Dunn, Karl Barth, Lessley Newbegin. Deze theologen zijn zeer uiteenlopend, maar hebben gemeen dat ze kritisch staan tegenover de calvinistische leer. De Anglicaanse Bisschop N.T. Wright wordt het meest geciteerd binnen die Emerging Church. Laten we hem maar even bestempelen tot huis-theoloog van de EC, hoewel Wright dat zelf zou ontkennen.

Wright (maar ook Brueggemann en Dunn) beroepen zich op de “New Perspective on Paul” en de “New Quest for the historical Jesus”.  In deze wetenschappelijk stromingen wordt de stelling beargumenteerd dat de reformatoren (in navolging van Augustinus) een te negatief, wettisch beeld hadden van het Jodendom als geheel en vooral het judaïsme uit de dagen van Jezus en Paulus. Wright plaatst Jezus en Paulus binnen de roeping van Israel.

 

Wat is het evangelie?

Het belangrijkste verschil tussen Nieuwe Calvinisme en Emerging Church is de vraag: wat is het evangelie? De Nieuwe Calvinisten zeggen: de zondaar wordt gered door het plaatsvervangende sterven van Christus. Nieuwe Calvinisten kijken naar de bijbel vanuit de bril van Paulus, die vervolgens weer wordt gelezen door de bril van Augustinus, Luther en Calvijn. De reformatorische leer is nog steeds in overeenstemming met de hele bijbel.

Emergers zullen zeggen: Gods Koninkrijk is gekomen en we verkondigen Jezus als Heer. Het is een evangelie van verlossing van het zondige individu tegenover de proclamatie van Gods rijk aan zowel individuen als de hele schepping. Emergers spreken met Wright dat de interpretatie van Augustinus en de reformatoren in een heel ander daglicht komen te staan door recente wetenschappelijke ontdekkingen. Pas de laatste eeuw is er weer zicht op het historische Jodendom en moeten de nieuw testamentische  geschriften tegen een andere context worden gelezen. Wright baseert zich op E.P. Sanders die in 1977 zijn spraakmakende boek publiceerde: “Paul and Palestinian Judaïsm”. Sanders claimt dat het judaïsme uit de eerste geen legalistische religie was en dus hadden Augustinus en Luther niet 100% gelijk in hun visie op Paulus. Het evangelie is dus niet: van wet naar genade, maar Gods Koninkrijk is gekomen door genade en Jezus is Heer!

 

Waarom stierf Jezus aan het kruis?

De grote ruil (Jezus wordt moreel tot zondaar gemaakt om onze straf te dragen, en de zondaar krijgt morele gerechtigheid) klinkt vroom en is een prima basis voor een kerk. Zondaars gaan daar heen en ontvangen de boodschap, het “concept van Jezus plaatsvervangend sterven.”

Emergers zullen dit niet ontkennen en het is zeker vanuit Paulus zo te interpreteren, maar zullen met Wright wijzen op het tekst van de evangeliën. Als Jezus het al heeft over het geven van zijn leven voor velen, dan staat dat altijd in een historische context. En deze context is ook nog eens politiek-religieus en niet alleen maar individualistisch. De Emerging Church theologie werkt dus niet alleen met Paulus, maar ook met de evangeliën en haar grotere historische context. Jezus stierf als Israëls Messias om zo de vloek van God te dragen door de straf (van God uitgevoerd door de Romeinen) op zich te nemen. Jezus kruisdood is de ultieme “ballingschap” en zijn opstanding het einde daarvan. Jezus is de climax van het historische verbond, geen universeel of logisch reddingsinstrument of concept.

 

Wat is de plaats van gerechtigheid?

Nieuwe Calvinisme ziet gerechtigheid als een verworvenheid van Christus kruisdood, maar kan vervolgens niet veel met gerechtigheid in de evangeliën of het hele Oude Testament.

Emergers ontkennen niet de verworvenheid van Christus kruisdood, maar zien die ook in historisch perspectief. Gods oorspronkelijke plan: Gods roeping van Abraham en de uitverkiezing van Israel zijn Gods instrumenten om deze wereld zijn gerechtigheid te tonen. Jezus is de redding van het reddingsplan en de motor van waaruit dit plan na Jezus opstanding functioneert. Emergers kunnen dus veel meer met de menselijke positie in relatie tot Gods gerechtigheid. De Thora, de psalmen en profeten krijgen veel meer betekenis, juist omdat ze niet deel uitmaken van een “wettische” religie, maar deel zijn van Gods grote verhaal waarvan Jezus de climax is. Een Emerger zal dus ook niet bang zijn voor termen als “werkgerechtigheid” en voluit willen participeren in Gods transformerende plan.

 

Wat is de missie van een christen?

Nieuwe Calvinist Mark Driscoll zegt: “Emerging Churches hebben nog geen enkele bekeerling gemaakt.” Dat klopt voor zover je bekering blijft definiëren vanuit de missie van de Nieuwe Calvinistische kerk: zondaren redden en daar vanuit de cultuur beïnvloeden.

Een emerging christen kijkt naar Gods grote plan: de nieuwe schepping en de taak van Gods uitverkoren volk binnen dat plan. Een beter milieu, een helpende hand, een artikel tegen economische uitbuiting, ware vriendschap, acties tegen ongerechtigheid, herstel van gebrokenheid, het is alles binnen Gods grote plan.

Nieuwe Calvinisten zullen een zondaar tot Christus willen leiden. Maar wat is zonde en wat doet Christus? Emergers willen ook zondaren, slachtoffers, schijnheiligen, armen en rijken, homo’s en hetero’s, blank en zwart, iedereen tot Christus willen leiden en wijzen op zijn Koninkrijk, zijn authentieke mensheid die dank zij Hem bestaat. Christenen zijn in principe 100% authentieke mens dankzij Jezus.

 

Wat is de kerk?

In het Nieuwe Calvinisme is de kerk een organisatie met de juiste leer waar mensen de juiste boodschap horen die hen zal redden en hen (recht)vaardig maakt in een diep zondige wereld. Een haast industrieel proces, geschikt voor succesvolle moderne megakerken met krachtige leiders.

Een Emerging Church is een netwerk van mensen die elkaar als mens vinden en waarbij Het Koninkrijk van God en Jezus’ heerschappij door dienstbaarheid en liefde, vriendschap en maaltijden, transformerende acties en conversaties in beeld komt. Het heeft een organische structuur en is nauwelijks met bestaande kerken te vergelijken.

 

Hoe beoordelen ze de postmoderne tijd?

Nieuwe Calvinisten zullen de postmoderne tijd verafschuwen als een zondige tijd waarin mensen zelf doen waar ze zin in hebben en waarbij er geen absolute waarheid meer is. Ze zullen in deze vage tijden des te meer hameren op de waarheid van de bijbel en haar universele boodschap.

Emergers omarmen het postmodernisme omdat ze hierin Gods oordeel zien over het arrogante en allesvernietigende modernisme. Ze zullen met andere postmodernisten in gesprek raken over wat hen inspireert om echt mens te zijn en aan gerechtigheid te willen werken. Emergers zijn niet bang om bepaalde rationele zekerheden los te laten en durven met verschillende tradities en frisse theologie op zoek te gaan naar de weg van Koning Jezus in deze tijd.

 

Wat is de kerk van de toekomst? Nieuw Calvinisme en/of Emerging Church?

Hoewel het Nieuwe Calvinisme een enorme aantrekkingskracht heeft en in staat is tot een krachtig profetisch geluid vanuit een helder bijbel- mens- en wereldbeeld is zijn niet in staat om een “idee” te zijn dat deze complexe wereld zal veranderen. Daartoe trekt ze zich teveel terug in haar bastion van reformatorische waarheden.

De Emerging Church daarentegen is juist niet krachtig of helder en valt daardoor niet op. Maar ze is in haar soms vage zoektocht veel meer in staat deze postmoderne tijd te infecteren met het virus van God Koninkrijk. Jezus heerschappij kan natuurlijk ook zichtbaar worden in Nieuwe Calvinistische stromingen, maar zal zich beperken tot een bepaalde subcultuur. Emerging Church biedt de ruimte en verscheidenheid om de veelkleurige wijsheid van God te laten zien omdat ze staat in het  wereldveranderende, transformerende “verhaal” van Gods Koninkrijk.

Eén reactie »

  1. Je zou hopen dat de met elkaar vergeleken richtingen met elkaar in gesprek zijn -zo mag het toch zijn als we allen een Heer hebben? – En in elk geval voor zover er bastions worden betrokken men zich er niet (in) terugtrekt. Maar dat zal meevallen: daar lonkt ongetwijfeld de verleiding te getuigen van de waarheid en dat noopt tot communicatie.

    Interessant artikel! Het biedt me veel animo om, en aanknopingspunten voor: verder lezen en surfen. En bevestigt het mijn notie dat ook buiten CV-Koers zeer lezenswaardige artikelen verschijnen.😉

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s