Emerging Leadership

Standaard
Emerging Leadership

Voor het blad Leadership mocht ik een artikel schrijven over leiderschap in de Emerging Church. Dit nadat ik mijn abonnement had opgezegd. (lol) Ik vond Leadership veel te veel praten over leiderschap in de moderne en industriële eeuw. En op het gebied van kerk ging het over de traditionele rol van kerkleider in gereformeerde kerk tot Willow Creek. Niet echt bij de tijd dus. Vandaar een artikel over leiderschap in de Emerging Church.

:::

Emerging Church is een beweging waarbij nieuwe gemeenschappen worden gecreëerd binnen een post-industriële en postmoderne cultuur. Daarbij gaat het niet om gemeentestichting op zich, maar om een complete herbezinning op theologie en kerk in relatie tot de post-industriële en postmoderne cultuur. Ook ziet leiderschap er binnen de Emerging Church volledig anders uit dan in de huidige kerkelijke wereld. Wat zijn de kenmerken van “Emerging” leiderschap? Ik wil drie punten noemen die de noodzaak vormen voor een nieuw soort leiderschap: verandering in theologie, post-industriële organisatie en een postmoderne cultuur. Daarna enkele slotopmerkingen over de kerk.

Theologie: “Van individuele verlossing naar Koninkrijk van God” en “Van heilsbemiddeling naar transformatie van cultuur”

Post-industriële organisatie: “Van overzicht naar complexiteit” en “Van aansturing naar bemiddeling”

Postmoderne cultuur: “Van absolute waarheid naar het ware verhaal” en “Van macht naar dientbaarheid”

Kerk: “Van moderne kerk naar Emerging Church” en “Transformatie van de kerk”

:::

Theologie: Van individuele verlossing naar Koninkrijk van God
Lang kon de kerk teren op het monopolie van verlossingsbemiddelaar. Verlossing betekende dat de kerk het evangelie verkondigde aan individuen waarbij het evangelie stond voor de redding van de zondaar door Christus en zijn eeuwig behoud. In de meeste traditionele en evangelische gemeenten zijn de goede werken voor Gods koninkrijk op z’n best het gevolg van individuele bekering, is heiliging het gevolg van rechtvaardiging en staat de hele visie op de kerk in het teken van de leer van de verlossing. Zonder de individuele redding van de zondaar op te offeren gaat de Emerging Church er van uit dat individuele verlossing het gevolg is van het doorbreken van Gods Koninkrijk. N.T. Wright legt in zijn theologie de nadruk op Gods grote plan met deze wereld: de gang van schepping naar herschepping, van Gods ingrijpen in de chaos van het bestaan door de verkiezing van Israël, zijn volk en de climax van het verbond in de komst van de Messias. De mensheid rondom God mag participeren in de transformatie van zijn gevallen schepping richting de herschepping. Het volk mag haar Koning volgen richting het doorbreken van het Koninkrijk.

Theologie: Van heilsbemiddeling naar transformatie van cultuur

De kerk is in navolging van haar Heer, Jezus Christus, een beweging van mensen die aansluit bij oorspronkelijke roeping van Israël: een zegen te zijn voor de volken met als doel te participeren in de transformatie van de werkelijkheid richting de herschepping. Het leiderschap hoeft zich dus niet meer zo eenzijdig druk te maken over de rol in de heilsbemiddeling naar het individu. De individuen maken deel uit van een gemeenschap met een missie en individuele bekering is gewoon een “part of the deal”. Leiderschap gaat er nu om dat de nieuwe gemeenschap het verhaal van God zo kan vertellen dat zij komt tot participatie in het herscheppende handelen van God. Het leiderschap zal dus op de hoogte moeten zijn van theologische hoofdlijnen zodat de kerk geen zielen gaat winnen maar dat zij een gemeenschap van hoop kan zijn. Deze hoop houdt zich bezig met het individu, de gemeenschap, de maatschappij, politiek, milieu, economie, zorg, onderwijs etc. Het koninkrijk en dus ook de kerk is een holistische en complexe aangelegenheid.

Post-industriële organisatie: Van overzicht naar complexiteit
Evert Jan Ouweneel maakt een analyse van de complexe cultuur waarin wij ons momenteel bevinden. Hij ziet dit als een verschuiving van een industriële naar post-industriële maatschappij. In een industriële maatschappij was de mens een schakel in een rechtlijnig productieproces. Hij moest, als schakel in een proces, enkele handelingen uit voeren om te komen tot het eindproduct. Tegenwoordig zijn de eenvoudig handelingen volledig geautomatiseerd of naar lage-lonenlanden verplaatst. In onze maatschappij is er vooral veel vraag naar specialisten die veel verstand hebben van een klein deel van een complexe werkelijkheid. Deze specialisten beginnen vaak voor zichzelf en zo ontstaat er een netwerkmaatschappij met een wirwar van hoogopgeleide en mondige specialisten.

Post-industriële organisatie: Van aansturing naar bemiddeling
Kon de leider vroeger precies vertellen hoe de weg naar het eindproduct verliep, nu is het onmogelijk om alle delen van een complex proces te controleren. Een industrieel leider zal het productieproces onnodig vertragen of innovatie tegenhouden. De rol van leiderschap zal zo verplaatsen van opdrachtgever en controleur in een dominante hiërarchische structuur naar een coördinator binnen een netwerk. Evert Jan Ouweneel zegt: “Een leider is in deze postindustriële setting degene die mensen bij elkaar kan brengen, bij elkaar kan houden, en ervoor kan zorgen dat alle specialisten tezamen tot dat ene product of die ene dienst komen. Zo’n leider lijkt op Job Cohen, die bij zijn aantreden als burgemeester van Amsterdam slechts de ambitie had ‘de boel bij elkaar’ te houden. Een postindustrieel leider blinkt uit in coördinatie, bemiddeling en aanstekelijke betrokkenheid.” Ook de kerkelijke leider zal binnen een complexe werkelijkheid een bemiddelende functie krijgen.

Postmoderne cultuur: Van absolute waarheid naar het ware verhaal
James K.A. Smith typeert Postmodernisme onder meer aan de hand van Jean-François Lyotard’s “einde van de grote verhalen”. Op het eerste gezicht zou je denken dat het grootste verhaal van schepping tot herschepping dan wel moet botsen met de postmoderne mens. Smith legt echter uit dat het bij “grote verhalen” niet gaat om verhalen die alles omvatten (zoals het bijbelse verhaal) maar om hoe verhalen worden vertelt: als universele en absolute waarheid. Verhalen met universele en absolute waarheidsclaims gaan terug op de verlichting waarbij er een rationeel fundament werd gelegd voor het verkrijgen van kennis. Rationeel denken leidt tot absolute waarheid die universeel toepasbaar is, ongeacht de culturele achtergrond. Ook veel christenen maken gebruikt van verlichtingstermen als “absolute en universele waarheid” om het geloof uit te dragen. Het alternatief voor absolute waarheid is het vertellen van het “ware verhaal” in een wereld vol verhalen waarbij het ene verhaal een volkomen misvorming of karikatuur is van het ware verhaal en waarbij een ander verhaal dichtbij het ware verhaal komen.


Postmoderne cultuur: Van macht naar dientbaarheid

In een kerk creëert deze manier van denken een gemeenschap die de waarheid in pacht heeft (tegenover een buiten-wereld die dat dus niet heeft) en een leiderschap die deze waarheid het beste kan communiceren of zelfs met machtsposities moet bewaken. De leider is de hoeder van de waarheid tegenover mondige gemeenteleden of tegenover de boze buitenwereld. Binnen de Emerging Church gaat men echter uit van het verhaal waarbij een klein volk tot zegen is van de wereld, waarbij een Koning de weg van dienstbaarheid, lijden en zelfs de dood gaat en waarbij de volgelingen van deze Koning worden opgeroepen om de minste te zijn. Leider zijn binnen het verhaal van God wil zeggen een shift van macht naar dienstbaarheid. Daarbij hoeft de leider geen positie van leiderschap met alle bijbehorende rechten te hebben zoals een inkomen, podium, microfoon en hierarchische structuren. Een Emerging Church gaat er in zowel organisatie als inrichting anders uitzien.

Kerk: Van moderne kerk naar Emerging Church
De eerste verandering (theologie) zorgt voor de verschuiving van de individuele ziel naar het doorbreken van Gods Koninkrijk in alle facetten van het bestaan. De tweede verandering (maatschappij) laat zien dat dit bestaan zeer complex is geworden door de verschuiving van de industriële naar de post-industriële maatschappij. De kerk richt zich op een volledige en complexere werkelijkheid. De derde verandering (cultuur/filosofie) laat zien dat werkelijkheid zich niet laat vangen in rationele kaders, maar wel in verhalen, niet meer in de “absolute waarheid”, maar in het “ware verhaal”. Veel kerken zijn echter ingesteld op een oude theologie en functioneren volgens de spelregels van het industriële tijdperk en willen kerk en maatschappij benaderen vanuit een rationeel, modern wereldbeeld. De kerk moet eerst zelf een transformatie doormaken van een modernistische kerk naar een kerk die opkomt in een nieuwe maatschappij en met een nieuwe theologie: de opkomende kerk ofwel de “Emerging Church”.

Kerk: Van modern kerk-leiderschap naar Emerging Church leiderschap

De moderne kerkleider staat op een podium en heeft de microfoon vast. Hij heeft een machtspositie een communiceert een waarheid. Hij heeft volgelingen nodig die hem die positie geven, hem betalen voor zijn leiderschap en boodschap. De moderne kerkleider zal dan ook onzeker worden van een post-industriële tijdperk en schrikken van al die mondige mensen. Veel predikanten branden daarom ook volledig af en veel charismatische leiders misbruiken hun macht omdat ze steeds hoger moeten klimmen in hun positie. Veel moderne kerkleiders zijn bang voor de postmoderne kritiek op waarheid omdat ze beseffen dat de orthodoxie (in zowel traditionele als evangelische kerken) gebouwd is op een kathedraal van modernistisch waarheidsbegrip. Maar hoe ziet de Emerging leider er dan uit? Hoe is deze te herkennen in een postmoderne en post-industrieel tijdperk? Is deze ook op te leiden?

De Emerging leider is slecht is de praktijk te ontdekken. Vergelijk het met een product op Amazon of Bol.com. Een boek wordt aangeprezen door de lezer door een cijfer te geven, of beter: door een recensie te schrijven. Bij een boek krijg je dan ook te zien welke andere boeken gekocht zijn door de lezers. Amazon werkt als een netwerk. In een Emerging cultuur zal een leider een netwerker zijn die vaak te horen krijgt: je zou eens met die-of-die moeten praten. Deze netwerk gesprekken zijn geen dumpplaatsen van waarheid, maar conversatie, gesprekken van mens tot mens. Ontmoeting van zoekende gelovigen waarbij men elkaar tegenkomt en dient.

Emerging leiders weten dat kennis en vaardigheden, resources en specialismen niet meer werken volgens patentering maar in een “open source” werkelijkheid. Moderne kerkleiders zullen vragen: wat zegt het kerkrecht of die-en-die theoloog voordat er iets van de grond komt. Men werkt op basis van wantrouwen en controle. Emerging leiders weten dat mensen en middelen voor iedereen toegankelijk zijn en zullen werken op basis van vertrouwen en bevestiging/facilitering. Vergelijk het met programma’s die slechts draaien op Windows met OpenSource programma’s waar iedereen aan kan werken. Kerkleiders en kerken zouden er goed aan doen hun patent op kerk af te stoten en te komen tot een “open source kerk” en “open source leiderschap”.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s